По победата на Маѓар во Унгарија: Редици пред банките, пад на берзата, скок на форинтата

Во првите денови по убедливата изборна победа на опозициската партија Тиса, предводена од Петер Маѓар, Унгарија доживеа економски и социјални реакции кои укажуваат на длабочината на политичките превирања и неизвесноста на пазарот. Долги редици граѓани се формираа пред филијалите на ОТП банка низ целата земја, обидувајќи се да подигнат готовина, поттикнати од стравот од потенцијална финансиска нестабилност по промената на власта. Според извештаите на локалните медиуми, многу филијали доживеале недостиг на готовина, што дополнително ја разгорело нервозата кај штедачите. Банката издаде соопштение во кое се вели дека ликвидноста е стабилна и дека нема причина за паника, апелирајќи до клиентите да „бидат смирени и рационални“.

Во исто време, акциите на неколку компании поврзани со поранешната влада и партијата Фидес паднаа на Будимпештанската берза. Инвеститорите, велат аналитичарите, брзо ги преиспитуваат позициите во компаниите кои со години имале корист од блиските односи со државата, плашејќи се од промени во економската политика и можни истраги за јавните набавки и финансиските текови.

Сепак, унгарската форинта зајакна во однос на еврото по веста за промените на чело на државата, што економистите го толкуваат како сигнал за доверба кај некои меѓународни инвеститори во најавениот курс на новата влада.

Во своите први говори по победата, Петер Маѓар зазеде цврст став дека не сака „прелети“ од Фидес во неговата партија, нагласувајќи дека Тиса мора да остане „чиста од стари политички практики“.

„Ова не е прашање на бројки, туку на принципи. Граѓаните гласаа за промени, а не за рециклирање на истите луѓе“, рече Маѓар.

Идниот унгарски премиер ги повика високите унгарски државни функционери да поднесат оставка, со порака дека во спротивно новиот парламент ќе покрене постапки за нивно отстранување. Иако конкретно го спомена само претседателот на државата, Тамаш Шуљок, јасно е дека со овој повик, Маѓар се осврнуваше на раководителите на оние институции што често ги споменуваше во своите говори како најзависни од владата на премиерот Орбан: Уставниот суд, Јавното обвинителство, Државната комисија за ревизија, Изборната комисија, Унгарскиот јавен радиодифузен сервис и други.

Идниот премиер го оправда ова барање тврдејќи дека резултатот од изборите е „јасен сигнал од граѓаните за длабоки политички промени и раскинување со сегашниот начин на управување со државата“. Според него, новото парламентарно двотретинско мнозинство има легитимитет да ја преиспита работата на клучните институции и носители на власта, особено во контекст на обвинувања за корупција, слабеење на институционалната контрола и политичка пристрасност на државните органи. Во овој контекст, повикот за оставка на претседателот и другите високи функционери беше претставен како прв чекор кон, како што изјави, „враќање на довербата на граѓаните во државата“.

Од друга страна, претставниците на претходното државно раководство не покажаа подготвеност да ги прифатат ваквите барања, нагласувајќи дека се избрани во согласност со Уставот и дека нивните мандати не зависат директно од парламентарното мнозинство, иако практиката досега редовно ги негираше.

Изборниот триумф на партијата Тиса на прв поглед може да изгледа како решеност целосно да се прекине со ерата на Виктор Орбан, но без оглед на најновиот повик на Петер Маѓар за оставка, подеталните анализи покажуваат дека новата влада ќе биде повеќе ориентирана кон корекција на курсот на своите претходници отколку кон радикални промени, што особено се однесува на доменот на надворешната политика.

Маѓар го изгради својот политички капитал ветувајќи дека ќе го демонтира системот што со години е граден околу Фидес, со акцент на борбата против корупцијата и обновата на институциите. Сепак, во неговите први појавувања по изборната победа, стана јасно дека прагматизмот ќе преовлада во односите во надворешната политика. Во овој контекст, неговиот однос со рускиот претседател Владимир Путин претставува еден од најважните тестови на новата политика.

За разлика од реториката што доаѓа од некои делови на Европската Унија, Маѓар не најавува прекин на комуникацијата со Москва, туку постепено редефинирање на односите. Тој нагласи дека „Унгарија не може да ги игнорира географијата и енергетските реалности“, што значи дека зависноста од рускиот гас и нафта ќе остане значаен фактор на краток и среден рок.

Според достапните податоци, речиси целиот увоз на гас и огромното мнозинство нафта сè уште доаѓаат од Русија, што ја става Унгарија меѓу најзависните членки на ЕУ.

Кога станува збор за Украина, Володимир Зеленски, според аналитичарите, останува партнер со кого соработката ќе биде ограничена и условена зa Mаѓар. Идниот унгарски премиер се спротивставува на директното воено ангажирање и финансиската помош за таа земја, но во исто време не ја исклучува можноста Унгарија да престане да ги блокира клучните одлуки на ЕУ во врска со Киев. Дипломатски извори во Брисел наведуваат дека ова „тивко деблокирање“ може да биде првиот сигнал за промена на курсот.

Од друга страна, највидливиот пресврт се случува во односите со Брисел. Маѓар се стреми да ја врати довербата на западните партнери и да деблокира значајни финансиски ресурси што во моментов не се достапни за Унгарија. Ова вклучува десетици милијарди евра кои се замрзнати поради спорови околу владеењето на правото. Неговата најава дека Унгарија ќе се приклучи на Европското јавно обвинителство се толкува како јасен сигнал за подготвеност за институционални реформи. Претходното одбивање на Унгарија да им дозволи на обвинителите на ЕУ да работат на нејзина територија беше голема пречка, што ги зголеми сомневањата во Брисел за системска корупција во земјата.

Кога станува збор за Соединетите Американски Држави, се очекува поумерена политика во однос на личните и идеолошките врски што Орбан ги негуваше со Доналд Трамп. Иако Маѓар не го критикуваше директно поранешниот американски претседател, неговото потпирање на европските политички структури укажува на попрагматичен и институционален пристап кон трансатлантските односи.

Според аналитичарите, Унгарија влегува во фаза на постепена трансформација, во која ќе бидат видливи обидите за балансирање на очекувањата на домашната јавност, економските потреби и барањата на меѓународните партнери. Затоа, не се очекува новата влада што ќе ја формира Петер Маѓар да направи радикален прекин со минатото, туку напротив, обид да го прилагоди постојниот модел на новите околности.