Наредните лета нема да бидат толку суви! Сезоните на дожд би можеле да станат пократки и поразорни

Ново истражување покажува дека огромните системи на бури би можеле значително да се интензивираат, додека врнежите би се концентрирале во пократки периоди

Климатските промени не значат едноставно дека времето ќе стане потопло, посуво или повлажно. Една од поголемите промени може да биде нарушувањето на досегашниот ритам на времето – со подолги сушни периоди, но и со пократки и многу поинтензивни епизоди на дожд.

Тоа може да биде особено опасно во тропските региони, каде што милиони луѓе зависат од сезонските дождови за земјоделството и снабдувањето со вода.

Стабилната клима во текот на последните околу 10.000 години била еден од темелите врз кои се развила човечката цивилизација. Земјоделството, транспортот и бројни други активности се потпирале на релативно предвидливи временски обрасци.

Но, со затоплувањето на планетата, тие обрасци почнуваат да се менуваат.

Огромни бури би можеле да станат уште посилни

Еден од клучните фактори се таканаречените мезоскални конвективни системи (MCS) – огромни, организирани системи на бури кои можат да се протегаат на стотици километри и да траат со часови.

Во одредени тропски региони, ваквите системи носат повеќе од половина од вкупните врнежи. Но, тие истовремено можат да произведат исклучително интензивни дождови, силни ветрови и ненадејни поплави.

Во ново истражување објавено во списанието Nature Geoscience, научници од Кина и САД користеле климатски модел со висока резолуција, кој пореално ги претставува ваквите организирани бури.

Резултатите се предупредување дека со многу високо ниво на глобално затоплување не само што би се променил распоредот на дождовите, туку би можел значително да се зголеми и интензитетот на бурите.

Според резултатите, интензитетот на овие системи би можел да се зголеми за околу 38 до 45 проценти.

Истражувачите ја анализирале и енергијата што ја поттикнува конвекцијата во атмосферата.

Максималната достапна конвективна потенцијална енергија (CAPE) би можела да се зголеми за околу 35 до 40 проценти, додека конвективната инхибиција (CIN) би се зголемила за дури 90 до 130 проценти.

Поедноставно кажано, атмосферата би можела да акумулира многу повеќе енергија. Но, истовремено, би била потребна и поголема енергија за да започне конвекцијата.

Откако условите ќе станат доволни за формирање бура, акумулираната енергија би можела да придонесе за нејзино брзо и нагло засилување.

Дождовната сезона би можела да доаѓа подоцна

Една од најинтересните последици е промената на сезонскиот циклус на врнежите.

Како што атмосферата се загрева, таа побавно реагира на сезонските промени. Со тоа се поместува и времето на главните атмосферски циркулациски обрасци.

Последицата е дека врвот на дождовната сезона може да се помести кон подоцнежниот дел од годината.

Но, тука не станува збор едноставно за прашањето дали ќе има повеќе или помалку дожд.

Клучно е кога и како ќе падне дождот.

Ако одредена количина врнежи, која во минатото била распределена во подолг период, во иднина падне за пократко време преку неколку исклучително силни бури, последиците можат да бидат многу посериозни.

Така, регион може истовремено да се соочува со подолги сушни периоди и со многу поинтензивни поплави.

Токму ваквата промена на распределбата на врнежите може да биде особено проблематична за тропските региони. Почетокот и интензитетот на дождовната сезона влијаат врз достапноста на вода, времето на сеење и жетва, но и врз ризикот од поплави.

Од суша до поплава – во истата сезона

Опасноста не е само во тоа што екстремните бури можат да бидат посилни. Проблемот е и во нивната непредвидливост.

Доколку дождовите доаѓаат подоцна, но во пократки и поинтензивни епизоди, земјоделците може да имаат потешкотии да го одредат вистинското време за сеење. Во исто време, силните врнежи можат да предизвикаат поплави и уништување на земјоделски површини.

Тоа создава парадоксална ситуација: истиот регион може да има и поголем ризик од суша и поголем ризик од поплави.

Сахелот во Африка е еден од регионите каде ваквите климатски шокови имаат особено сериозни последици. Во 2020 година, екстремните врнежи предизвикаа големи поплави низ повеќе земји во регионот. Според ОН, стотици илјади луѓе биле погодени, а домовите, земјоделските површини и инфраструктурата претрпеле сериозна штета.

Во поширокиот регион на Западна и Централна Африка, поплавите во текот на 2020 година погодиле милиони луѓе и уништиле речиси 200.000 домови.

Климатскиот ризик не е само во температурата

Новото истражување укажува на поширок проблем: климатските промени не треба да ги мериме само преку просечната температура.

Начинот на кој се менуваат интензитетот, времето и распределбата на врнежите може да биде подеднакво важен.

Потоплата атмосфера може да создаде услови за акумулирање поголема количина енергија, а кога ќе се создадат погодни услови, таа енергија може да се ослободи преку многу силни и организирани бури.

Затоа иднината на дождовните сезони можеби нема да изгледа како едноставно „повеќе дожд“ или „помалку дожд“.

Може да значи подоцнежна дождовна сезона, подолги сушни периоди и поретки, но многу поинтензивни дождовни настани.

А токму таквата непредвидливост е еден од најголемите предизвици што климатските промени им го поставуваат на земјоделството, водоснабдувањето и системите за заштита од поплави.