Постојано зборуваме дека Македонија има прекрасна природа, богата историја, традиција, добра храна и гостопримливи луѓе. Сето тоа е точно. Но, туристичката индустрија не се гради со тоа што самите ќе си кажуваме колку сме добри. Туристот не доаѓа затоа што ние мислиме дека сме туристичка дестинација. Доаѓа ако она што го нудиме е чисто, уредено, достапно, безбедно, организирано и конкурентно.
Никој нема да патува стотици километри за да гледа отпад покрај патиштата, да дише загаден воздух или да посети запуштен археолошки локалитет. И никој нема да се врати на природна атракција само затоа што ние тврдиме дека е уникатна, ако таму нема инфраструктура, содржина и професионална туристичка понуда. Добрата храна е предност, но сама по себе не е туристичка стратегија.
Затоа е време да престанеме да ја продаваме Македонија каква што сакаме да биде и да започнеме да ја градиме каква што сакаме да им ја оставиме на идните генерации.
Целта од пет милиони ноќевања до 2031 година не треба да биде само туристичка бројка. Таа треба да биде развојна цел на државата. А првиот чекор не е нова кампања, туку промена на сопствената перцепција.
Да ја сакаме Македонија не значи само да кажуваме дека е најубава. Значи да не фрламе отпад во природата, да го чуваме јавниот простор, да не дозволуваме локалитетите да пропаѓаат и да бараме чист воздух, уредени улици, функционална инфраструктура и квалитетни јавни услуги. Туризмот започнува од односот на локалното население кон просторот во кој живее.
Не можеме да зборуваме за одржлив туризам со неодржливо однесување кон животната средина, ниту да очекуваме туристот да остане подолго ако не му понудиме содржини поради кои ќе остане. Туристичката дестинација не е само хотелот, езерото, планината или археолошкиот локалитет. Дестинацијата е систем.
Од потенцијал кон туристички производ
Македонија има потенцијали, но потенцијалот, сам по себе, не создава економска вредност. Имаме археолошки локалитети, планини, села, вино, гастрономија и традиција. Прашањето е колку од тоа сме претвориле во туристички производ што може да се најде, резервира и плати.
Туристичкиот развој затоа не треба да започнува со прашањето „што имаме?“, туку „што можеме да создадеме од тоа што го имаме?“.
За тоа ни е потребен сериозен дестинациски менаџмент. Општините мора да имаат професионални кадри кои разбираат туристички пазар, побарувачка, инвестиции, дигитален маркетинг, одржливост и управување со посетители. Не ни требаат само административни сектори за туризам, туку луѓе кои знаат како да го претворат потенцијалот во производ.
Човечкиот капитал е една од основите на туристичкиот развој. Потребно е системско градење капацитети во државните институции, општините и туристичкиот сектор, а универзитетите треба посилно да се поврзат со институциите и бизнисот преку истражувања, практична работа и конкретни решенија.
Паралелно, мора да ја забрзаме дигитализацијата. Денешниот турист прво пребарува, споредува и оценува, а потоа резервира. Ако туристичкиот производ не постои дигитално, за голем дел од пазарот практично не постои.
Особено голем потенцијал има руралниот туризам. Гастрономијата, виното, земјоделските искуства, пешачењето, велосипедизмот и традицијата можат да создадат нови туристички производи и дополнителен приход за локалното население. Но, автентичноста не значи неорганизираност. Автентичното искуство мора професионално да се обликува и понуди.
Истовремено, Македонија мора да изгради посилен систем на национално и локално туристичко управување. Потребна е национална туристичка организација која нема само да промовира туку ќе го гради и ќе го управува националниот туристички бренд врз основа на податоци.
Кои пазари ги сакаме? Кон кои туристи целиме? Колку трошат? Колку остануваат? Зошто се враќаат?
Националниот маркетинг не смее да се сведе на убави видеа и кампањи. Тој мора да биде продолжение на добро изграден туристички производ. Паралелно, Охрид, Маврово, Пелистер, Дојран, Кратово, Скопје и другите туристички центри треба да развиваат сопствени модели на дестинациски менаџмент, со јасни цели и одговорности.
Во целиот процес мора да се преиспита и начинот на кој ги користиме државните средства. Ако државата вложува, а не мери што добива за возврат, тогаш не води туристичка политика, туку само распределува пари. Јавната поддршка треба да се поврзе со резултати – нови туристички производи, нови пазари, продолжување на сезоната, нови работни места и зголемена туристичка потрошувачка.
А за да знаеме што функционира, потребни ни се политики засновани на истражувања и предвидливи проекции. Туризмот не може да се управува со „мислиме“, „сметаме“ и „веруваме“. Потребни се истражувања, статистички модели, сценарија и проекции. Секоја поголема политика мора да одговори на две прашања: што очекуваме да постигнеме и како ќе измериме дали сме успеале?
Пет милиони ноќевања не се сон. Тие се задача.
Петте милиони ноќевања до 2031 година нема да ги постигнеме со една кампања, еден саем или нов слоган. Ќе ги постигнеме ако создадеме конкурентни дестинации, ако го уредиме просторот, ги заштитиме природата и воздухот, ги ставиме локалитетите во функција, создадеме туристички патеки, ги дигитализираме производите и ги професионализираме луѓето и институциите. Ако изградиме современа национална туристичка организација, силни модели на дестинациски менаџмент и систем на субвенции поврзан со мерливи резултати.
Но, пред сè, мора да престанеме да се убедуваме дека Македонија е најубавата дестинација и да започнеме да работиме за таа навистина да стане конкурентна туристичка дестинација во регионот. Затоа што туристот нема обврска да нè сака. Тој има избор. Ќе ја избере Македонија ако му понудиме причина да дојде, да остане, да потроши и повторно да се врати.
Тоа е суштината на туристичкиот развој – да изградиме држава во која прво ние ќе сакаме да живееме, а потоа и туристите ќе сакаат да ја посетуваат. Македонија не треба само да има туристички потенцијал. Македонија треба да стане туристичка дестинација.
И тоа нема да се случи со еден потег, туку со илјадници професионални, одговорни и добро испланирани чекори. Почнувајќи од нас. Почнувајќи од денес.
доц. д-р Љупчо Јаневски
(Авторот е универзитетски професор и туристички експерт)
(Редакцијата се оградува од ставовите на авторите изразени во колумните)
