Историја на излезноста на гласачите на српските избори: Од рекордно високото ниво во 1990 година до најниската излезност за време на периодот на бојкот

Од воспоставувањето на повеќепартискиот систем во Србија, одржани се 14 парламентарни избори. Најголема излезност е забележана за време на првите избори во 1990 година, додека најниска била во 2020 година, последен пат кога повеќе од 4 милиони гласачи излегле на гласање било на изборите во 2008 година.

Овој период опфаќа 36 години. Најголема излезност е забележана на првите парламентарни избори, одржани во 1990 година – единствениот случај кога повеќе од 5 милиони гласачи го искористиле своето право на глас. Во следните три изборни циклуси – 1992, 1993 и 1997 година – излезноста опаднала, иако останала над границата од 4 милиони гласачи.

По поразот на Слободан Милошевиќ на претседателските избори за Сојузна Република Југославија во септември 2000 година, излезноста на парламентарните избори во Србија, на изборите одржани во декември 2000 година, за првпат паднала под 4 милиони.

Во периодот по октомвриските промени во Србија, излезност поголема од 4 милиони гласачи е забележана само за време на изборите во 2007 и 2008 година. Изборите во мај 2008 година се одржаа по едностраното прогласување независност на Косово – тема што доминираше во кампањата – при што на гласање излегоа повеќе од 4,1 милион луѓе, односно приближно 61 % од запишаните гласачи. Ниту еден нареден изборен циклус не ги мотивираше гласачите да излезат на гласање во толкава мера – со исклучок на изборите во 2012 година, кога гласаа околу 3,9 милиони луѓе, односно околу 58 % од избирачкото тело.

Најниска излезност од воспоставувањето на повеќепартискиот систем во Србија е забележана за време на изборите во 2020 година.

Во тоа време, дел од опозицијата одлучи да ги бојкотира изборите, наведувајќи ги како причина нееднаквите изборни услови и како резултат на тоа, гласаа само околу 3,2 милиони гласачи – приближно 49%. Во последните два изборни циклуса, во 2022 и 2023 година, мотивацијата на гласачите да излезат на гласање повторно се зголеми, при што излезноста достигна речиси 59%, односно приближно 3,8 милиони гласачи.

Од вкупно 14 одржани парламентарни избори, половината се случија во текот на зимата; сепак, анализата на податоците за излезноста не покажува дека временските услови имаат значително влијание врз учеството на гласачите.

Во пет наврати, парламентарните избори се одржаа во истиот ден кога и претседателските избори, но сепак, дури и кога изборите за различни политички институции се совпаѓаат, нема докази за дополнителен поттик за гласачите да излезат на гласање.