„Фајненшел тајмс“ открива како студентите го соборија Вучиќ: Тајни средби, кандидати со кодни имиња и договори што ја обврзуваат новата влада

Движењето, чие јадро е „Студентската листа“ – која ги победи напредњаците на српските избори и ја презеде одговорноста за формирање нова влада – функционира според правила што значително се разликуваат од сè на што јавноста навикнала во домашната политика. Ова се истакнува во извештајот на „Фајненшел тајмс“ (Financial Times), чии новинари дојдоа до внатрешни снимки, сведоштва и детали од пленумите на кои се формираше ова политичко движење, кое сега има задача да управува со државата.

„Фајненшел тајмс“ опишува како сè започнало на овие пленуми уште во декември 2024 година, непосредно по трагедијата во Нови Сад, кога уривањето на настрешницата на железничката станица послужи како катализатор за мобилизација на студентите. Токму од тој пркос, тага и уверување дека системот доживеал целосен колапс, произлезе движењето кое на крајот победи на изборите.

„Студентската листа“ – составена главно од професори, лекари, експерти, писатели и други јавни личности со мало претходно политичко искуство – ја презеде власта по 14-годишна доминација на Српската напредна странка. Според „Фајненшел тајмс“, победата била толку убедлива што Александар Вучиќ го признал поразот уште пред да бидат преброени сите гласови.

Сепак, како што наведува весникот, изборната победа била само првиот чекор. Вистинскиот предизвик допрва претстои: поединците предложени од студентите сега мора да докажат дека се способни да ја водат земјата, без притоа да ги изневерат принципите врз кои е основано движењето.

Еден од клучните принципи на целото движење беше отсуството на еден единствен лидер. Наместо еден водач, одлуките се носеа колективно, преку дискусии и гласање на пленумите. Кандидатите за пратенички места не беа избирани „од горе надолу“ врз основа на партиска лојалност, туку произлегоа од повеќемесечен процес во рамките на универзитетските заедници. Секој студент можеше да предложи кандидат, под услов претходно да добие согласност од таа личност.

„Фајненшел тајмс“ пренесува дека целиот процес се одвивал со исклучителна претпазливост и бил затворен за јавноста. На некои состаноци, од учесниците се бараше да ги остават телефоните надвор, а на кандидатите им беа доделени кодни имиња за да се спречи протекување информации или предвремено откривање на нивниот идентитет во медиумите, пред да биде донесена конечна одлука.

Особено интересен детал е тоа што, уште пред шест месеци, кандидатите потпишаа таканаречени „општествени договори“. Со овие документи тие се обврзаа да ги почитуваат вредностите и плановите на движењето и да останат верни на политичкиот правец зацртан од студентите. На тој начин, студентите се обидоа да воспостават нешто што речиси целосно отсуствува во локалната политика: форма на јавна и морална обврска на избраните претставници кон луѓето што ги номинирале.

Студентската листа освои 53 отсто од гласовите, со што 140 кандидати добија право да влезат во парламентот. Следи период од 30 дена во кој ќе се одлучи кој ќе ги преземе овие мандати, по што следуваат уште 60 дена за формирање влада и избор на премиер и министри.

За разлика од традиционалните политички партии, студентите немаат намера трајно да останат на чело на власта. Тие планираат да се вратат на своите животи и универзитетски студии, задржувајќи притоа улога на надзор врз поединците што ги издигнаа на политичката сцена. Со други зборови, тие не сакаат да станат нова партиска елита, туку корективен фактор за оние што формално ќе управуваат со институциите.

„Фајненшел тајмс“ (Financial Times) потсетува и на еден поучен пример од историјата: Србија веќе доживеа една револуција што го собори стариот режим, но не успеа да ги исполни сите очекувања на граѓаните. Токму затоа, клучното прашање сега е дали новото раководство ќе успее да остане обединето и да спроведе вистински реформи во текот на првите шест до дванаесет месеци.

Сепак, во движењето владее јасен оптимизам. Нивната увереност е дополнително зајакната од обемот на победата – „Студентската листа“ освои над 620.000 гласови повеќе од партијата на Вучиќ. Суштината на целата приказна можеби е најдобро доловена во една реченица, која ја пренесува „Фајненшел тајмс“ (Financial Times): доколку поединците што ги номинирале не работат според очекувањата, студентите велат дека ќе ги отповикаат од функцијата.

Ова можеби е и најзначајната новина што ова движење ја внесе во српската политика – концептот дека вршењето власт не е ниту награда, ниту приватна сопственост, туку мандат што може да биде одземен во моментот кога ќе се изневери довербата.