Православните верниците денес, 27 септември, го слават есенскиот Крстовден, голем празник познат и како Воздвижение на Чесниот Крст.
Овој празник се одбележува во знак на сеќавање на два исклучително важни настани: денот кога на Голготата бил пронајден и ископан Чесниот Крст, како и денот кога од Персија бил вратен назад во Ерусалим. Крстовден инаку се слави двапати во годината, на 18 јануари (Водокрст) и денес, на 27 септември.
За луѓето родени на овој ден се верува дека на своите плеќи ја носат сенката на Чесниот Крст и дека поради тоа пред Бога се посебно одговорни за своите постапки.
Есенскиот Крстовден е ден на строг пост. Според стариот обичај, на овој ден целиот ден се јаде само грозје и леб. Порано луѓето исклучително строго се држеле до постот, почитувајќи го така споменот на денот на ископувањето и враќањето на Чесниот Крст.
Крстовден е богат со народни обичаи и верувања, од кои некои се сè уште споменуваат и почитуваат:
Заштита на добитокот: Стар обичај е добитокот да се премачкува со катран во знак на крст за да се заштити од болести.
Змиите одат на починок: Во народот се верува дека на Крстовден змиите се повлекуваат на нивниот зимски сон и дека од тој ден повеќе ги нема.
Садење овошје: Се верува дека на денешен ден треба да се ископаат дупки за садење овошки, за гранките да им се разгранат што е можно повеќе.
Осветување на босилек: Посебен обичај е поврзан со босилекот. Се бере и се осветува, а во околината на Лесковац се осветувал во црква (заедно со грозје, жито и јаболка), а потоа се чувал кај иконата и служел за разни исцелувања.
Крстовден е важен и за предвидување на времето и претстојната зима:
Зима: Ако на Крстовден е облачно, зимата ќе биде богата со снег, а ако е ведро, ќе има сув мраз. Тивкиот дожд на овој ден предскажува блага зима, додека сувото време најавува сушна следна година.
Ластовички: Народот вели дека ако до Крстовден не заминат ластовичките, зимата нема да биде силна.
Грмотевици: Грмотевици на Крстовден предскажуваат плодна година.
На крајот, стариот обичај кој се поврзува со ноќта спроти овој празник нуди и трошка надеж: се верува дека во полноќ се исполнува секоја желба. Треба да се погледне во небото, јасно и прецизно да се замисли желбата, да се изговори гласно, и ако е „мила на Бога“, се верува дека ќе биде исполнета.
