Би-Би-Си открива мрежа на изборни измами во Србија: Трагите водат кон Романија и советник на Вучиќ

Големо истражување на Би-Би-Си (BBC) откри мрежа од најмалку 56 лажни страници на Фејсбук (Facebook) и Инстаграм (Instagram), кои во периодот пред изборите ширеле спонзорирани видеа генерирани со вештачка интелигенција, како и лажни обвинувања против српската опозиција и студентите.

Огласите – со кои се прекршуваат и српските закони и правилата на платформата „Мета“ бидејќи не е откриен нивниот финансиер – биле платени во романски леи. Трагата води до дигитална агенција поврзана со поранешниот романски премиер Виктор Понта, кој истовремено е и советник на српскиот претседател Александар Вучиќ, пренесува Би-Би-Си Романија.

Истражувањето покажа дека овие страници биле масовно креирани во септември, веднаш по распишувањето на изборите. Природата на операцијата се гледа во имињата на страниците, кои се претставуваат како безопасни заедници – на пример, „Мирисот на бабиниот двор“ или „Теми за пауза за кафе“. Иако имале само неколку десетици следбеници, нивните кратки видео-снимки собрале милиони прегледи, благодарение на платеното рекламирање.

Методот е ист: во видеата се појавуваат лица генерирани со вештачка интелигенција или ангажирани актери, чии гласови се синхронизирани на српски јазик. Во овие видеа, студентските лидери и опозициските кандидати лажно се обвинуваат за насилство, злоупотреба на јавни средства и корупција. Еден од најгледаните видеа, генерирани со вештачка интелигенција, бил насочен против опозициската кандидатка Санела Рамадановиќ и во него таа е нападната на верска основа со прашањето: „Зар ‘таа’ треба да ја води Србија?“ – што предизвикало бран на омраза во делот за коментари. Сличен напад претрпел и Владан Ѓокиќ, ректорот на Универзитетот во Белград, преку манипулирани слики на кои тој е прикажан покриен со пари, пренесува Би-Би-Си Романија.

Актерите не знаат за своите улоги

Би-Би-Си успеа да идентификува тројца од повеќе од 12 поединци кои се појавуваат во овие кратки видеа. Меѓу нив има луѓе од околината на Букурешт, кои работат како забавувачи на детски прослави. Една од идентификуваните жени потврди дека се појавува во едно од видеата, но изјави дека никогаш не дала согласност за користење на нејзиниот лик и нема претстава од каде потекнуваат видеата. Таа додаде дека не е вклучена во политиката – а камоли во политиката на некоја странска земја.

Според „Би-Би-Си Романија“, друго идентификувано лице е избрано член на окружен совет, кој ја претставува партијата „Алијанса за обединување на Романците“ (AUR).

Романската врска и прекршувањето на законите за финансирање на кампањи

„Мета“ во меѓувреме отстрани десетици спорни огласи бидејќи не биле означени како политичка содржина. Податоците од библиотеката за огласи на „Мета“ открија дека дел од кампањата бил платен од романска компанија, „Bmobile SRL“. Оваа фирма претходно работела за поранешниот романски премиер Виктор Понта, кој во 2016 година стана почесен советник на Александар Вучиќ и одржува блиски односи со него. Според српските закони, финансирањето на политички кампањи од странство е строго забрането. Понатаму, новите прописи наложуваат сите трети страни вклучени во кампања да се регистрираат кај Агенцијата за борба против корупцијата – услов што ниту еден од сопствениците на овие страници не го исполнил, наведува „Би-Би-Си Романија“.

Немања Ненадиќ од организацијата „Транспарентност Србија“ потврди дека станува збор за непријавена и незаконска „кампања од трета страна“, додека Агенцијата за борба против корупцијата потврди дека покренала постапка во врска со овие дигитални манипулации.