Синдикалната кошница ѝ избега на платата – еден минималец се троши само за храна и пијалаци

За пет години, синдикалната кошница пораснала за 103,4 %, а минималната плата за 71,4 %, додека просечната е повисока за 66,4 %. Тоа значи дека трошоците за живот растеле побрзо од платите, па и покрај повисоките примања, граѓаните сè потешко го истуркуваат месецот. Ако во октомври 2021 година за основните потреби на едно четиричлено семејство биле потребни 34.584 денари, денес таа сума достигнува 70.358 денари. Минималната плата од 26.046 денари покрива само околу 37 % од кошницата, а дури и просечната плата од 48.733 денари не е доволна да ги покрие сите пресметани трошоци. Само за храна и пијалаци семејството треба да издвои 26.170 денари месечно, односно речиси колку цела минимална плата. А кога ќе дојдат на ред сметките, превозот, облеката и другите потреби, јасно е зошто парите сè почесто не стигнуваат до крајот на месецот

Синдикалната минимална кошница за едно четиричлено семејство во октомври 2026 година достигна 70.358 денари, што е за 35.774 денари повеќе во споредба со октомври 2021 година, кога изнесувала 34.584 денари. Тоа е раст од 103,4 проценти за пет години, односно трошоците што ги опфаќа кошницата се повеќе од двојно повисоки. Во истиот период пораснаа и платите, но не со исто темпо, па разликата меѓу парите што ги заработуваат граѓаните и сумата потребна за покривање на основните семејни потреби, станува сè поголема.

Весникот ВЕЧЕР, повикувајќи се на податоците на Сојузот на синдикатите на Македонија, кои секој месец ја објавуваат вредноста на синдикалната кошница, како и врз основа на исплатената минимална и на просечна плата во Македонија во октомври 2021 и 2026 година (последен податок е од јули 2026 година), направи анализа како се движеле трошоците на живот и растот на платите во периодот од 5 години.

Според ССМ, кошницата во октомври годинава е зголемена за 926 денари во однос на септември, кога изнесувала 69.432 денари. За семејствата што живеат под кирија, состојбата е уште потешка. Со изнајмување стан од 60 квадратни метри, месечните трошоци достигнуваат 85.733 денари. Тоа значи дека едно семејство треба да има речиси 86.000 денари месечно само за да ги покрие потребите што ги опфаќа синдикалната пресметка, без да се сметаат непредвидени трошоци.

Најголемиот дел од семејниот буџет оди за храна и пијалаци. Во октомври 2021 година за оваа намена биле потребни 14.779 денари, додека во октомври 2026 година сумата достигнала 26.170 денари. Тоа е разлика од 11.391 денар месечно, односно зголемување од 77,1 процент. Пресметано на неделно ниво, едно семејство сега треба да издвојува околу 2.600 денари повеќе за храна отколку пред пет години. Дополнително загрижува тоа што денешниот трошок за храна и пијалаци е за 124 денари повисок од минималната нето-плата од 26.046 денари, што значи дека една минимална плата не е доволна ни за да се покрие оваа ставка од семејниот буџет.

Значително зголемување има и кај облеката и обувките. Во октомври 2021 година оваа ставка изнесувала 2.180 денари, а во октомври 2026 година достигнала 6.749 денари. Тоа е зголемување од 4.568,48 денари, или околу 209,5 проценти. Со други зборови, трошокот за облека и обувки според наведените податоци е повеќе од трипати поголем отколку пред пет години.

Кај културата разликата е уште поголема во процентуални износи. Од 1.068 денари колку што му биле потребни на едно семејство да отиде на опера, театар или во кино во октомври 2021 година, трошоците за оваа категорија достигнале 5.592 денари во октомври 2026 година. Тоа е раст од 4.524 денари, односно околу 423,7 проценти. Станува збор за една од ставките со најголемо процентуално зголемување, иако за целосна слика треба да се има предвид и методологијата според која се пресметуваат трошоците во двете години.

За хигиена, семејството во октомври 2021 година издвојувало 2.391 денар, а сега 2.699 денари. Разликата е 308 денари, или 12,9 проценти. Трошоците за одржување на здравјето пораснале од 736 на 1.201 денар, што е зголемување од 464,5 денари, односно 63,1 процент. Иако овие ставки се помали од храната и домувањето, тие се дел од редовните месечни потреби што семејствата не можат едноставно да ги прескокнат.

Кај превозот, според податоците за октомври 2021 година, месечниот трошок изнесувал 2.539 денари, а во октомври 2026 година достигнал 5.468 денари. Тоа е разлика од 2.928 денари, или околу 115,3 проценти. И трошоците за движење од дома до работа, училиште и други обврски, според овие износи, се повеќе од двојно повисоки во споредба со пред пет години.

За домување, вода, електрична енергија и греење, во податоците на синдикалната кошница за октомври 2026 година се наведени 6.379 денари. Во 2021 година е наведен износ од 10.879 денари, но овие две бројки не можат директно да се споредат без проверка дали ги опфаќаат истите трошоци. Затоа не би било точно само врз основа на нив да се тврди дека домувањето поевтинило. Она што е сигурно е дека во актуелната пресметка на ССМ, семејствата што плаќаат кирија се соочуваат со вкупен месечен трошок од 85.733 денари.

Во кошницата за октомври 2026 година се вклучени и 7.192 денари за образование, 3.677 денари за комуникации, 4.131 денар за ресторани и хотели и 1.100 денари за останати стоки и услуги. Во податоци за октомври 2021 година нема соодветни износи за сите овие категории, па не може веродостојно да се пресмета нивното поскапување во петгодишниот период.

Разликата меѓу растот на трошоците и растот на платите најдобро се гледа кога ќе се споредат минималната плата и синдикалната кошница. Во октомври 2021 година минималната нето-плата изнесувала 15.194 денари, а просечната нето-плата 29.145 денари. Во тоа време за покривање на кошницата биле потребни 34.584 денари. Тоа значи дека минималната плата покривала само 43,9 проценти од потребната сума, додека просечната покривала 84,3 проценти. Дури и човек што земал просечна плата не можел самостојно да ги покрие сите пресметани трошоци за четиричлено семејство.

Во октомври 2026 година минималната нето-плата изнесува 26.046 денари. Во споредба со октомври 2021 година, таа е зголемена за 10.852 денари, или околу 71,4 проценти. Но, бидејќи кошницата пораснала за 103,4 проценти, минималната плата денес покрива помал дел од семејните трошоци. Со 26.046 денари може да се покријат околу 37 проценти од кошницата, а до потребните 70.358 денари недостигаат уште 44.312 денари.

Разликата е уште повпечатлива кога ќе се погледне колку пари недостигале во 2021 година. Тогаш меѓу минималната плата и синдикалната кошница имало јаз од 19.390 денари. Сега тој јаз е повеќе од двојно поголем и достигнува 44.312 денари. Тоа значи дека, иако минималната плата е значително повисока во денари, таа сè потешко ги покрива трошоците за живот.

Што се однесува до просечната нето-плата, во октомври 2021 година таа изнесувала 29.145 денари. Податокот за октомври 2026 година сè уште не е објавен од Државниот завод за статистика, па за споредба се користи последниот официјално објавен месечен износ. Според податоците за август 2026 година, просечната нето-плата изнесувала 48.733 денари, што е за 19.588 денари, односно за околу 67,2 проценти повеќе во однос на октомври 2021 година.

Сепак, просечната нето-плата покрива само околу 69,3 проценти од вредноста на синдикалната минимална кошница за октомври 2026 година, која изнесува 70.358 денари. За покривање на целокупните минимални месечни трошоци на едно четиричлено семејство, недостигаат 21.625 денари. Овие бројки покажуваат зошто многу семејства и покрај повисоките плати имаат чувство дека живеат сè потешко. Кога храната, сметките, превозот и другите потреби поскапуваат побрзо од приходите, покачувањето на платата не значи автоматски и подобар живот. На оваа тема реагираат од Либерално-демократската партија (ЛДП), од каде оценуваат дека растот на синдикалната кошница ја покажува тешката финансиска состојба на домаќинствата и ја оспорува сликата за значително подобрена куповна моќ. Од партијата велат дека разликата од околу 10.200 денари меѓу владината и синдикалната потрошувачка кошница не е само прашање на методологија, туку сума што на семејствата им недостига за храна, лекови, сметки и други основни потреби.

ЛДП оценува дека граѓаните се соочуваат со раст на трошоците што не можат да го следат со своите плати и предупредува дека дел од семејствата се принудени да се задолжуваат, да се откажуваат од одредени потреби или да бараат помош од блиските. Партијата бара повисока минимална плата, мерки за заштита на граѓаните од поскапувањата и замрзнување на трговските маржи, со цел да се ограничи растот на цените.

Од ЛДП сметаат дека економската состојба не треба да се оценува само преку стапките на раст и владините соопштенија, туку и преку тоа колку средства им остануваат на граѓаните по плаќањето на основните месечни трошоци. Според нив, без конкретни мерки за зголемување на куповната моќ и намалување на притисокот од цените, разликата меѓу приходите и реалните потреби на домаќинствата ќе продолжи да биде еден од најголемите проблеми за семејните буџети.

(С. Бл.)