Што значи ликвидацијата на „Алта“ банка?

Во Србија, во последните денови, одлуките се носеа со вртоглава брзина – некои дури и среде ноќ. Неколку дена откако „Студентската листа“ победи над Српската напредна партија (СНС) на изборите одржани на 25 октомври, Народната банка на Србија (НБС) ѝ ја одзеде дозволата за работа на „Алта банка“, која е во сопственост на бизнисменот Давор Мацура – ​​личност блиска до СНС, пишува српската редакција на Би-Би-Си.

Во соопштението објавено на 31 октомври во 02:30 часот по полноќ, НБС наведе дека инспекцискиот надзор открил значително влошување на финансиската состојба на банката, со потенцијал за дополнителни компликации.

„Ова следува по извршен надзор, дозволата се одзема за да се осигура дека интересите на клиентите на банката нема да бидат загрозени“, се појаснува во соопштението на НБС.

НБС не прецизираше што точно е откриено, ниту во кој временски период се одвивал надзорот, но за Би-Би-Си (BBC) изјавија дека во наредните денови ќе ѝ се обратат на јавноста.

Многу руски државјани, кои се преселиле во Србија по избувнувањето на војната во Украина во 2022 година, имале сметки во оваа банка, бидејќи таа продолжила да овозможува платни трансакции со Русија – иако други банки во Србија почнале да ги суспендираат или ограничуваат таквите трансфери.

„Алта банка“ исто така одржувала деловен однос со државното претпријатие „Електропривреда Србије“ (ЕПС). По затворањето на банката, ЕПС ги извести потрошувачите во Белград дека се променети податоците за сметката на која се вршат уплатите за сметките за електрична енергија.

Душан Живковиќ, директорот на ЕПС, во телефонски разговор за српската редакција на Би-Би-Си кратко изјави дека компанијата наскоро ќе излезе со дополнителни официјални детали. Народната банка на Србија (НБС) не даде одговор на прашањето како е дозволено сметките за јавни услуги кон државно претпријатие да се плаќаат преку сметка во приватна банка.

Затворањето на „Алта банка“ не претставува закана за банкарскиот систем на Србија, бидејќи нејзиниот удел во пазарните активности изнесувал три отсто, објаснува економистот Горан Радосављевиќ. „Можно е тоа да е запрено навреме, технички, постапено е добро – иако, дали е направено навреме, тоа е друго прашање.“

„Клучното прашање е: што доведе до затворањето? Не знаеме кога почнало влошувањето, ниту колку долго траело“, додава тој во интервју за Би-Би-Си на српски јазик.

Четворица вицегувернери на Народната банка на Србија (НБС) побараа од Јавното обвинителство да ги утврди сите факти околу одземањето на дозволата за работа на белградската „Алта банка“, како и да ја испита евентуалната кривична одговорност на самата НБС.

Тие тврдат дека дури за време на итна, вонредна седница на Извршниот одбор, одржана вечерта во петокот, на 30 октомври, дознале за вистинската состојба во „Алта банка“ – ситуација која драстично се разликувала од извештаите што банката ѝ ги доставувала на НБС, пренесува новинската агенција „Бета“.

Во последните денови се зборува и за наводен одлив на средства од сметките на „Алта банка“ кон странство. Поради тоа, Јавното обвинителство за организиран криминал (ТОК) побара од Централната банка на Србија да достави податоци за сите трансакции што „Алта банка“ ги извршила кон надворешни приматели. На 30 октомври, ТОК поднесе барање до Министерството за внатрешни работи (МУП) и до Службата за борба против организиран криминал да извршат истрага за „Алта банка“ – како и за одговорните лица во Народната банка на Србија (НБС) – во врска со наводните трансфери на средства од сметките на банката кон странство.

„Бараме итно постапување и сеопфатна ревизија на целото работење на ’Алта банка‘, како и истрага за околностите што довеле до одземање на нејзината дозвола за работа“, изјавија тие.

Што ќе се случи со депозитите на клиентите на „Алта банка“?

На 31 октомври – само неколку часа откако НБС го објави своето соопштение – на социјалните мрежи се појавија видеа на кои се гледаат редици од клиенти на „Алта банка“ во Нови Сад. „Викенд е, период кога вообичаено не се врши меѓубанкарски платен промет, што им остава на луѓето многу малку време да преминат во други банки или да ги платат своите сметки“, објаснува економистот Радосављевиќ.

„Депозитите на клиентите се осигурани до 50.000 евра, сè што е над тој износ ќе зависи од реалната финансиска состојба на банката – која, во овој момент, останува непозната“, додава тој.

Согласно насоките на централната банка, сите услуги се прекинати. Исплатата на осигурените депозити е предвидено да започне во понеделник, 2 ноември, наведува „Алта банка“ во писмен одговор за српската редакција на Би-Би-Си.

Според Народната банка на Србија (НБС), депонентите благовремено ќе бидат известени преку кои банки ќе можат да ги подигнат своите средства. Во меѓувреме, отплатата на долговите кон банката ќе продолжи и по отворањето на стечајната постапка. Сите кредити најверојатно ќе бидат преземени – или, поточно, откупени – од друга банка, посочува  Радосављевиќ.

Економистот Радосављевиќ потсетува дека слични ситуации во Србија се случиле и во 2011 година, кога беа затворени „Агробанка“, Развојната банка на Војводина и „Привредна банка Београд“.

„Народната банка на Србија (НБС) преку својот надзор утврди дека сите овие банки се финансиски слаби, им беа одземени дозволите за работа и влегоа во стечајна постапка – од кои некои сè уште траат.“

„За време на кризата во Грција, пропаднаа десетици банки, иако причините беа поинакви“, додава тој.

Кој е Давор Мацура, сопственикот на „Алта банка“?

Давор Мацура, сопственикот на „Алта банка“, влезе во деловниот свет во 2008 година со отворање на менувачницата „Алта“ во општина Земун, подоцна стана претседател на Здружението на менувачници на Србија.

Тој е основач и претседател на „Алта групацијата“ (Alta Group), а во април 2016 година, весникот „Блиц“ го прогласи за 15-тиот најмоќен човек во Србија. Тој ја основаше „Алта банка“ во 2019 година преку преземање на „Јубмес банка“ – банка од времето на поранешна Југославија, со која своевремено раководеше Иван Стамболиќ, близок соработник на Слободан Милошевиќ пред да стане негов политички ривал.

Според Radar, вкупниот нето оперативен приход на „Алта банка“ – по одбивање на даноците и другите приходи – изнесувал помалку од шест милиони евра во 2020 година, годината пред Мацура да ја преземе банката.

Четири години подоцна, оперативниот приход се зголемил на 42,7 милиони евра.

Во ноември 2023 година, ЕПС („Електропривреда Србије“) ја ангажираше „Алта пеј“ (Alta Pay) како посредник за електронско плаќање на сметките за електрична енергија преку апликацијата „Увид у рачун“ (Преглед на сметки).

Во меѓувреме, „Алта групацијата“ („Alta Group“) ги презеде малопродажните ланци како што се „Идеа“, „Рода“ и „Меркатор“, а неодамна, тие купија и банка и осигурителна компанија во Македонија.

Истражувачкиот портал БИРН (BIRN) објави дека, преку својата компанија „Даница Парк“, Мацура соработувал со Никола Петровиќ – кум на Александар Вучиќ (поранешниот претседател на Србија) – како и со Милан Радоичиќ, контроверзен бизнисмен од Косово, и со сопругата на Звонко Веселиновиќ (кој соработува со Радоичиќ во Косово).

Иако медиумите го опишуваат како бизнисмен близок до СНС (Српска напредна партија), не постои јавна или официјална потврда дека тој е член на таа партија.

Зградата на „Алта банка“ се наоѓа веднаш до Фондот за пензиско и инвалидско осигурување (Фонд ПИО), во чии простории на 30 октомври влезе криминалистичката полиција, постапувајќи по налог на Првото основно јавно обвинителство, пишува редакцијата на Би-Би-Си на српски јазик.