Годината добро започна за саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман. По неговата посета на Белата куќа, каде што беше топло пречекан од американскиот претседател Доналд Трамп, се чинеше дека Саудиска Арабија, и покрај војната со Иран, е во релативно поволна позиција бидејќи може да извезува нафта преку цевковод што го заобиколува блокираниот Ормуски теснец.
Но, ескалацијата на конфликтот со јеменските Хути, милитантна група поддржана од Иран, сега сериозно ја загрозува безбедноста на кралството и амбициозните планови на 41-годишниот престолонаследник да ја диверзифицира својата економија зависна од нафта, пишува „Волстрит џурнал“.
Во саботата, најмалку една ракета на Хутите го погоди меѓународниот аеродром во Ријад, при што загинаа најмалку 12 лица и беа повредени стотици, од кои многумина сериозно. Тоа е најсмртоносниот поединечен напад врз САД или нивните сојузници во Персискиот Залив во конфликтите поврзани со војната во Иран. Меѓу жртвите беше и 28-годишна египетска стјуардеса која искрвави до смрт откако експлозијата ѝ ја откина раката. Повеќе луѓе ги загубија екстремитетите.
Два терминали беа погодени, а нивните покриви делумно се урнаа. Во неделата, властите, исто така, објавија нови напади врз затворениот аеродром, каде што ракета предизвика пожар во еден терминал.
Дури и ова лето, саудиските власти тврдеа дека ситуацијата со Хутите е под контрола. Но, нивните напади врз аеродромите, рафинериите и главната рута на нафтоводот што ги поврзува истокот и западот на земјата покажуваат колку е сериозна заканата.
Во неделата, Хутите повторно предупредија дека саудиските аеродроми се цели за напад, додека на Ријад му снемуваат пресретнувачи потребни за одбрана. Остатоци од пресретната балистичка ракета погодија градинка и медицински комплекс во четврток, а на жителите на некои делови од главниот град им беше наредено да побараат засолниште.
Луѓе блиски до Бин Салман открија како специјално избраниот безбедносен тим на престолонаследникот се движи од една силно чувана палата опремена со бункери во друга.
Саудискиот лидер има малку добри опции, според Кристијан Коутс Улрихсен, експерт за Персискиот Залив во Институтот Бејкер на Универзитетот Рајс.
„Секој воен одговор носи ризик од подлабоко вовлекување во асиметричен конфликт во кој Хутите покажаа дека можат да нанесат значителна реална и симболично важна штета“, предупреди тој.
Претседателот на САД, Доналд Трамп, изјави дека САД разговараат со Хутите, но би можеле да се приклучат на саудиските напади. „Она што го направија беше многу лошо“, рече тој во саботата.
Војната ги загрозува економските амбиции
Конфликтот сериозно ги загрозува плановите на Саудиска Арабија да ги претвори туризмот и патувањата во важни столбови на економијата. Одржувањето на голема меѓународна инвестициска конференција планирана за крајот на месецот е исто така под знак прашалник. Трошоците од војната го зголемија буџетскиот дефицит, а Министерството за финансии очекува БДП да се намали за 3,6 проценти во 2026 година.
Во последните десет години, Бин Салман инвестираше огромни суми во проекти за модернизација на земјата и привлекување инвеститори и туристи. Меѓу нив се футуристичкиот град Неом, огромна зграда во облик на коцка во Ријад и ски-центар во пустината. Нивната вкупна вредност се мери во трилиони долари, што е исклучително амбициозно за земја со годишен буџет од околу 350 милијарди долари.
Странските инвестиции се намалија во првите два квартала од оваа година и се далеку зад целите поставени за 2030 година. Зголемувањето на трошоците за одбрана би можело дополнително да ги намали средствата за економска диверзификација. Амбициите Саудиска Арабија да стане центар за вештачка интелигенција се исто така во опасност, бидејќи центрите за податоци се повеќе се сметаат за потенцијални цели.
Многу големи проекти веќе се запрени или нивната иднина е доведена во прашање. Во јануари, Саудиска Арабија се повлече од домаќинството на Азиските зимски игри во 2029 година, а сè уште треба да обезбеди финансирање за Светскиот саем во 2030 година и Светското првенство во фудбал во 2034 година.
Извозот на нафта е исто така во опасност
Порано оваа година, Саудиска Арабија успеа да го пренасочи својот извоз на нафта преку пустината кон Црвеното Море, заобиколувајќи го блокираниот Ормутски Теснец. Но, во јули, Хутите прогласија поморска блокада на Саудиска Арабија, заканувајќи се на бродовите во Црвеното Море. Во септември, нападот врз гасоводот Исток-Запад погоди главна алтернативна рута за извоз на нафта, а аеродромите беа исто така цел на напади. Меѓународниот аеродром „Крал Халид“ во Ријад беше нападнат најмалку четири пати.
На Саудиска Арабија ѝ недостасува доволна воздушна одбрана за да ја заштити својата огромна територија и повторно распоредува системи за заштита на палатите и енергетската инфраструктура. Иако го поддржува економскиот притисок врз Иран, Бин Салман наводно им рекол на советниците дека дипломатските канали со Техеран мора да останат отворени.
Тензиите се поврзани со долготрајниот конфликт во Јемен. Бин Салман ја внесе Саудиска Арабија во граѓанската војна во 2015 година, поддржувајќи ја меѓународно признатата влада против Хутите. Саудиската интервенција вклучуваше катастрофални воздушни напади што дополнително го ескалираа конфликтот и предизвикаа напади на Хутите врз саудиските градови и нафтени постројки. Во 2022 година беше постигнат прекин на огнот.
Според саудиските разузнавачки информации, Иран активно ги охрабрува Хутите да се приклучат на војната во последните месеци. Во август, милитантите започнаа офанзива по теснецот Баб ал-Мандаб, стратешки важен премин на влезот во Црвеното Море. Саудиска Арабија не испрати воздушна поддршка до своите јеменски сојузници кои го бранат пристанишниот град Мока. Градот падна, како и другите крајбрежни упоришта, што дополнително го загрози извозот на саудиска нафта.
И покрај напорите за зајакнување на односите со Трамп, вклучително и ветувањето за инвестирање на околу 1 трилион долари во Соединетите Држави, Вашингтон досега не успеа да ги исполни барањата на Саудиска Арабија за воена помош за да ги запре Хутите, иако испрати воени советници.
Саудиска Арабија побара помош од Пакистан, нејзиниот воен сојузник, бара противвоздушни системи низ целиот свет и се обидува да регрутира странски борци за да им помогне на своите сојузници во Јемен. Во исто време, тој сè повеќе размислува за дипломатско решение на конфликтот.
Последиците од кризата би можеле да се почувствуваат далеку надвор од Саудиска Арабија. Кралството е важен извор на финансирање за глобалната технолошка индустрија и проектите за вештачка интелигенција, и ѝ обезбедува на американската војска клучни права да користи бази и да лета над нејзината територија. Начинот на кој Бин Салман ќе одговори на кризата, затоа, ќе има пошироки економски и геополитички последици.
