„Нека потече нафтата“, порача Трамп откако Америка и Иран постигнаа договор

По речиси 15 часа интензивни преговори во Техеран, Иран и САД постигнаа договор за нацрт-Меморандум за разбирање, потврди иранскиот заменик-министер за надворешни работи, Казем Гарибабади. Катарската делегација одигра клучна посредничка улога во преговорите, помагајќи да се договори конечниот текст на договорот.

Според Гарибабади, за време на маратонските разговори, иранската страна ги презентираше конечните измени на текстот на меморандумот, кои беа прифатени, со што документот беше финализиран. Сепак, преговорите за конечниот договор ќе продолжат во следните 60 дена, додека Техеран го нагласува целосното укинување на меѓународните санкции како свој главен приоритет.

Иранските медиуми објавија дека нацрт-договорот содржи 14 точки. Меѓу најважните одредби се трајно прекинување на огнот на сите фронтови, обврска на САД да не се мешаат во внатрешните работи на Иран, укинување на поморската блокада и повторно отворање на Хормускиот Проток во рок од 30 дена. Исто така, се споменува повлекувањето на американските сили од регионот, укинување на санкциите за извоз на иранска нафта и план за обнова на иранската економија во вредност од најмалку 300 милијарди долари.

Договорот ја потврдува посветеноста на Иран да не развива нуклеарно оружје, додека ослободувањето на дел од замрзнатите средства на Иран и ублажувањето на економските ограничувања се наведени како предуслови за почеток на конечните преговори.

Аналитичарите велат дека постигнувањето таков договор било очекувано. Администрацијата на претседателот Доналд Трамп се соочува со зголемување на цените на енергијата и инфлацијата, додека иранската економија со години е под притисок од санкции и трговски ограничувања. Затоа, на двете страни им е потребен договор што ќе овозможи смирување на тензиите и стабилизирање на енергетскиот пазар.

Сепак, клучните прашања остануваат отворени. Вашингтон бара долгорочна и проверлива забрана за збогатување на ураниум, додека Иран инсистира на целосно укинување на санкциите и пристап до десетици милијарди долари замрзнати приходи од нафта. Решавањето на овие прашања ќе биде најголемиот предизвик во следната фаза од преговорите.

Претседателот на САД, Доналд Трамп го поздрави договорот со објава на социјалните мрежи во која напиша: „Нека тече нафтата“.

Во интервју за Њујорк Тајмс, тој рече дека договорот гарантира дека Хормускиот Проток ќе остане трајно отворен за меѓународен сообраќај без дополнителни трошоци. Потпретседателот Џ.Д. Венс рече дека договорот има потенцијал „фундаментално да го промени Блискиот Исток во следните 50 години“.

Договорот беше поздравен и од Обединетите нации, Европската Унија и бројни светски лидери, нарекувајќи го важен чекор кон регионалната стабилност и намалување на ризикот од нов конфликт на Блискиот Исток. Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, го нарече договорот „клучен чекор кон мирно решавање на конфликтот“.

Пакистанскиот министер за надворешни работи, Мохамед Ишак Дар, потврди дека договорот ќе биде потпишан во Женева на 19 јуни. Тој рече дека развојот претставува значаен напредок што може да ја врати довербата на глобалните пазари и да придонесе за стабилноста на светската економија, особено во земјите во развој кои се најпогодени од регионалните кризи.

Според иранската новинска агенција Мехр, се очекува САД да ослободат 12 милијарди долари замрзнати ирански средства пред да започнат финалните разговори, а вкупниот износ се очекува да достигне 24 милијарди долари во следните 60 дена.

И покрај постигнатиот напредок, нуклеарната програма на Иран останува главна точка на сопнување меѓу двете земји. Трамп потврди дека Вашингтон сè уште е во преговори со Техеран за 20-годишно замрзнување на збогатувањето ураниум, што е клучен услов за траен договор и долгорочна нормализација на односите меѓу двете земји.