Канадскиот премиер Марк Карни во Европскиот парламент ги претстави можните контури на идното „придружно членство“ на Канада во Европската Унија, кое ден претходно го предложи претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен.
Планот би можел да опфати соработка во технологијата и одбраната, поврзување на финансиските пазари, како и вклучување на Канада во европските образовни и истражувачки програми.
– Канада и Европа се силни сами по себе, но се посилни заедно – рече Карни во Стразбур, порачувајќи дека ја поддржува иницијативата и дека мнозинството Канаѓани сакаат поблиски врски со Европа.
Бидејќи „придружното членство“ сè уште не е дефинирано во системот на ЕУ, Карни рече дека Отава и Брисел заедно ќе ја утврдат неговата содржина. Како области на соработка ги наведе клучните минерали, одбраната, вештачката интелигенција, енергетската безбедност, вселенските технологии и платните системи.
Канада е голем производител на течен природен гас и располага со значајни резерви на клучни минерали, додека на Европа ѝ недостасуваат суровини, но има капацитети за нивна преработка. Карни навести можност за изградба на пристаниште на источниот брег на Канада преку кое течниот природен гас (ТПГ) би се извезувал во Европа.
Предложи и полесна трговија со услуги, како и можност Канаѓаните и Европјаните да „работат, студираат и живеат каде што сакаат“. Канада, според неговите зборови, би можела да се вклучи во програмите Еразмус и Хоризонт, додека поврзувањето на финансиските пазари би претставувало уште еден дел од новото партнерство.
„Не сакаме моќ за да доминираме“
Карни истовремено нагласи дека целта на Канада не е создавање нов геополитички блок кој би се натпреварувал со другите сили.
– Не сакаме моќ за да доминираме над другите. Напротив, настојуваме да ја засилиме отпорноста за никој да не може да ги контролира нашите отворени пазари, да го загрози нашиот суверенитет и територијален интегритет или да ги поткопа нашите слободи, демократијата и владеењето на правото – рече канадскиот премиер.
Карни, поранешен гувернер на канадската и британската централна банка, говореше во Европскиот парламент на англиски и француски јазик, а го цитираше и Гетеовиот „Фауст“ на германски. По доаѓањето на функцијата премиер во 2025 година веќе имаше ирско и британско државјанство.
Почетокот на годината привлече меѓународно внимание со говор во кој ги повика средните сили да се здружат за да бидат „на масата, а не на менито“. Придружното членство на Канада во ЕУ се гледа како еден од можните чекори во таа насока.
Сепак, поблиските врски со Европа не можат лесно да ја надоместат економската поврзаност на Канада со САД. Во Америка одат речиси три четвртини од канадскиот извоз. Минатата година двете северноамерикански земји разменија стоки и услуги во вредност од околу 900 милијарди долари, додека трговската размена меѓу Канада и ЕУ изнесуваше околу 130 милијарди долари, според Би-би-си.
Трамп се заканува со нови царини
Карни во Европа привлече внимание и со својот одговор на трговските мерки на администрацијата на Доналд Трамп. Додека Отава возврати на американските царини со сопствени мерки, односите меѓу Вашингтон и Канада останаа затегнати.
Пред обраќањето на Карни во Европскиот парламент, Трамп го нарече предлогот на Фон дер Лајен „смешен“ и се закани со дополнителни царини за ЕУ доколку го смета за непријателски потег.
– Ако го направат тоа, ако проценам дека станува збор за непријателски чин, ќе воведам многу високи царини или ќе ја прекинам трговијата со Европа во многу области – им рече Трамп на новинарите во средата. Ако намерите се добри, тоа е во ред. Ако намерите се лоши, ќе ѝ воведеме многу високи царини на Европа – додаде тој.
Набрзо потоа пристигна одговор од францускиот министер за Европа, Бенжамен Хадад, кој рече дека САД немаат право на вето врз геополитичките одлуки на ЕУ. Говорејќи за телевизијата „Public Senat“, нагласи дека Европа има право самостојно да го одредува својот политички правец и да развива односи со други држави, посебно со Канада.
