Големи избори во САД за два дена: Што сè е на коцка? 

Во вторник, на 3 ноември, Американците ќе излезат на гласање за избори за Конгресот, кои ќе го одредат односот на силите во Вашингтон за последните две години од мандатот на претседателот Доналд Трамп. Повеќе од 200 милиони граѓани имаат право на глас на изборите што се одржуваат по две години одбележани со високи трошоци за живот, војни и обвинувања за корупција.

Гласачите ќе ги изберат сите 435 членови на Претставничкиот дом на САД – кои имаат двогодишен мандат – како и 35 од 100-те сенатори, кои имаат шестгодишен мандат. Американците, исто така, ќе избираат гувернери во 36 сојузни држави, членови на државните законодавни тела и ќе одлучуваат за бројни иницијативи на гласачкото ливче, пренесува „Хина“.

Избори што ќе го одредат опсегот на политичката агенда на Трамп

Изборите во средината на мандатот – кои се одржуваат на половина од претседателскиот мандат – традиционално се сметаат за референдум за поддршката кон претседателот и неговата партија. Во овие изборни трки, партијата на претседателот често губи места, а промената на мнозинството во Конгресот може значително да го ограничи неговиот простор за политичко маневрирање.

Според просекот од најновите анкети на „RealClearPolitics“, Демократите се во предност во однос на тоа која партија гласачите би ја поддржале на изборите за Конгресот. Кон крајот на октомври, овој просек изнесуваше 51,5 отсто за Демократите и 43,1 отсто за Републиканците.

Пред две години, на изборите гласаа приближно 155 милиони луѓе. На претходните избори во средината на мандатот, од повеќе од 240 милиони регистрирани гласачи, гласаа околу 122 милиони. Излезноста на ваквите избори е традиционално помала отколку на претседателските избори.

Милиони Американци веќе гласаа

Интересот за овогодинешните избори е очигледен и преку предвременото гласање. До завршната фаза од кампањата, десетици милиони Американци веќе го искористија своето право на глас, при што бројот на предвремени гласови се приближува до 50 милиони, според податоците што ги пренесува „Асошиејтед прес“.

Трамп, исто така, веќе гласаше. Во текот на целата кампања, тој ги повикуваше републиканските гласачи да се однесуваат како тој самиот да е на гласачкото ливче. Сепак, поранешниот претседател не е кандидат на овие избори.

Што покажуваат анкетите за Конгресот?

Демократите моментално имаат 214 места во Претставничкиот дом, додека Републиканците го држат мнозинството. За обезбедување контрола врз овој дом, кој брои 435 пратенички места, потребни се најмалку 218 места. Анкетите за општата поддршка за партиите покажуваат предност за Демократите; сепак, овие резултати не можат директно да се преточат во конкретен број освоени места. Исходот ќе зависи од резултатите во поединечните изборни единици, во многу од кои се води неизвесна трка со мала разлика меѓу кандидатите.

Во Сенатот, Републиканците имаат 53 места, а Демократите 45, двајца независни сенатори – Берни Сандерс и Ангус Кинг – исто така се приклонуваат кон Демократите. За да добијат мнозинство, на Демократите им се потребни најмалку четири дополнителни места, под услов да ги задржат оние што ги имаат во моментов.

Што се случи на изборите во 2018 година?

Слична политичка ситуација имаше и на изборите во 2018 година, кои се одржаа во средината на првиот претседателски мандат на Трамп. Тогаш, Демократите освоија 40 дополнителни места во Претставничкиот дом и обезбедија мнозинство, додека Републиканците ја задржаа контролата врз Сенатот. Демократското мнозинство во долниот дом потоа го зајакна надзорот на Конгресот врз администрацијата на Трамп. Без договор со Демократите, Републиканците повеќе не можеа самостојно да усвојуваат закони во двата дома на Конгресот.

Истовремено, Демократите не можеа да донесуваат закони без поддршка од Сенатот и потпис од претседателот – освен ако Конгресот немаше доволно гласови за да го поништи претседателското вето.

Што ако Демократите ја преземат контролата врз Претставничкиот дом?

Хаким Џефрис, актуелниот лидер на Демократите во Претставничкиот дом, е еден од главните кандидати за функцијата претседател на Претставничкиот дом, доколку неговата партија обезбеди мнозинство. Тој најави дека Демократите имаат намера да го зајакнат надзорот врз активностите на администрацијата на Трамп.

Меѓу приоритетите што ги истакна Џефрис се истрагите за можна злоупотреба на власта и корупција, како и законски мерки насочени кон трошоците за здравствена заштита, храна, домување и енергија.

Промената на мнозинството во Претставничкиот дом би им овозможила на Демократите контрола врз комисиите и законодавната агенда, иако тоа не би гарантирало автоматско усвојување на сите нивни предложени законски иницијативи.

Популарноста на Трамп и трошоците за живот

По неговата победа на претседателските избори во 2024 година, Трамп уживаше поддршка од приближно половина од американската јавност. Според просекот од анкетите на „RealClearPolitics“, наведен пред изборите, неговите политики моментално ги поддржуваат околу 38 отсто од испитаниците.

Во текот на кампањата, републиканците се соочија со незадоволство кај дел од гласачите во однос на трошоците за живот, цените на горивото, тарифните политики и последиците од евентуална војна со Иран. Имиграциската политика на Трамп, исто така, наиде на критики, особено кај еден сегмент од гласачите со латиноамериканско потекло.

За време на кампањата, Трамп се обиде да ги мобилизира републиканските гласачи, но сепак, тој главно одржуваше митинзи во сојузните држави каде што неговата партија ужива силна поддршка. Во своите говори, тој исто така ги истакна плановите за реновирање на Белата куќа.

Клучни изборни трки за Сенатот

За разлика од Претставничкиот дом, каде што за усвојување закони обично е доволно просто мнозинство, во Сенатот најчесто се потребни 60 гласа за да се прекине дебатата и да се премине кон гласање за многу од предлог-законите. Сепак, простото мнозинство е доволно за бројни именувања и други важни прашања. Изборните трки во Охајо, Северна Каролина, Мејн, Тексас и Алјаска привлекуваат посебно внимание, бидејќи демократите се обидуваат да освојат места што моментално ги држат републиканците. Истовремено, демократите работат на одбрана на своите места во Мичиген, Њу Хемпшир, Џорџија и Минесота. Исходите во овие сојузни држави ќе бидат клучни за одредување на конечниот сооднос на силите во Сенатот.

Мичиген би можел да го избере првиот муслимански сенатор

Во Мичиген, републиканецот Мајк Роџерс и демократот Абдул Ел-Сајед се натпреваруваат за место во Сенатот. Доколку победи, Ел-Сајед би станал првиот муслимански сенатор во историјата на Соединетите Држави. Во Тексас, републиканецот Кен Пакстон се натпреварува против демократот Џејмс Таларико. Бидејќи оваа држава нема избрано демократски сенатор веќе околу три децении, трката привлече значително внимание од двете партии.

Во Северна Каролина, демократот Рој Купер се натпреварува против републиканецот Мајкл Ватли. Во Охајо, поранешниот демократски сенатор Шерод Браун се обидува да се врати во Сенатот, соочувајќи се со републиканецот Џон Хастед.

Дебати околу ставот на Трамп за изборните резултати

Како што се приближува гласањето, повторно се појавуваат прашања поврзани со довербата во американскиот изборен систем. По претседателските избори во 2020 година, Трамп одби да го прифати поразот од Џо Бајден, а неговите неосновани тврдења за изборна измама со години остануваат значаен елемент на политичкиот конфликт во САД. Неговите изјави и постапки предизвикаа загриженост кај критичарите дека резултатите од овогодинешните избори би можеле да бидат оспорени. Сепак, резултатите сè уште не се познати и невозможно е да се предвиди како администрацијата би можела да реагира на исходот.

По изборите за Конгресот, се очекува да започнат поинтензивни политички подготовки за претседателските избори во 2028 година – трка во која Трамп, според Уставот на САД, не може да се кандидира за трет претседателски мандат.

Калифорнија ќе гласа за данок за милијардерите

Покрај изборот на кандидати, на 3 ноември Американците ќе гласаат и за 145 предлози и иницијативи на ниво на сојузните држави. Овие прашања опфаќаат даноци, изборни правила, образование, здравство и други области од јавните политики.

Еден од најзначајните предлози се наоѓа на гласачкото ливче во Калифорнија. Станува збор за „Предлог 40“ (Proposition 40), со кој се предлага еднократен данок од пет отсто на имотот на одредени милијардери.

Според официјалниот предлог, поголемиот дел од собраните средства би биле наменети за здравството, додека остатокот би се искористил за образование и помош во исхраната. Гласачите во Калифорнија ќе одлучат дали ќе го одобрат или отфрлат овој предлог.