Една мала замена во кујната може да спаси милиони животи: Научниците открија алтернатива на солта што го штити срцето и спречува мозочни удари

Употребата на сол збогатена со калиум во исхраната би можела секоја година, на глобално ниво, да спречи речиси три милиони смртни случаи предизвикани од срцеви заболувања и мозочен удар, како и 10 милиони нови случаи на кардиоваскуларни и бубрежни болести – се вели во резултатите од новото истражување спроведено од австралиски научници, кои беа објавени денес.

Студија објавена денес, на 5 ноември 2026 година, во списанието *Nature Health* — спроведена од истражувачи од Институтот „Џорџ“ за глобално здравје (The George Institute for Global Health) во Австралија — опфати 193 земји.

Според проценките на истражувачите, глобалниот премин кон сол збогатена со калиум би можел секоја година да спречи 2,96 милиони смртни случаи и 10,17 милиони нови случаи на кардиоваскуларни болести и хронични заболувања на бубрезите.

„Добро е познато дека прекумерниот внес на натриум и недоволниот внес на калиум предизвикуваат висок крвен притисок, што претставува главен фактор на ризик за состојби опасни по живот, како што се мозочен удар, срцев удар и заболувања на бубрезите“, изјави за Euronews Брус Нил, виш професор во Институтот „Џорџ“ за глобално здравје.

Оваа алтернатива — достапна во некои продавници и онлајн — се добива со замена на дел од натриум хлоридот, кој се наоѓа во обичната кујнска сол, со калиум хлорид.

Таа изгледа, има вкус и се користи при готвење исто како обичната кујнска сол, но истовремено делува на два фактора во исхраната поврзани со високиот крвен притисок:

• прекумерен внес на натриум;
• недоволен внес на калиум.

„Преминот кон сол збогатена со калиум ги решава двата проблема во исхраната истовремено, нудејќи значителни здравствени придобивки“, вели Нил.

Високиот крвен притисок е главен фактор на ризик за мозочни удари, срцеви удари и заболувања на бубрезите. Според податоците на Светската здравствена организација, приближно еден од тројца возрасни на возраст од 30 до 79 години ширум светот — околу 1,4 милијарди луѓе — има хипертензија.

Кардиоваскуларните болести остануваат водечка причина за смрт и инвалидитет на глобално ниво, при што во 2023 година предизвикале 19,2 милиони смртни случаи.

Дури и делумниот премин носи здравствени придобивки
Истражувачите разгледаа неколку сценарија, вклучително и замена на солта што се користи при готвење дома, замена на солта во преработените прехранбени производи и оброците во рестораните, како и фокусирање на поединци кај кои веќе е дијагностициран висок крвен притисок или кои се лекуваат од оваа состојба.

Дури и делумна промена би можела да донесе значителни придобивки. Само замената на солта во домаќинствата би можела, на годишно ниво, да спречи околу 1,85 милиони смртни случаи и 6,19 милиони случаи на кардиоваскуларни и бубрежни заболувања. Измените во употребата на сол во преработените прехранбени производи и оброците во рестораните би можеле да спречат дополнителни 1,56 милиони смртни случаи и 5,46 милиони случаи на болести.

Лица кои треба да бидат претпазливи при употребата на сол збогатена со калиум
Сепак, употребата на сол збогатена со калиум не е без потенцијални ризици.

Луѓето со напредната бубрежна болест, како и оние што земаат одредени лекови кои го зголемуваат нивото на калиум, може да бидат подложни на хиперкалемија – прекумерна концентрација на калиум во крвта.

„Ризиците за оваа група можат ефикасно да се контролираат преку едукација на пациентите, соодветно означување на производите и клинички надзор“, вели Вивек Џа, нефролог и виш професор во Институтот „Џорџ“ (The George Institute) во Индија.

Во 2025 година, Светската здравствена организација ја поддржа употребата на сол збогатена со калиум како средство за намалување на крвниот притисок и намалување на ризикот од кардиоваскуларни заболувања.

„Иако глобалната транзиција од обична сол кон замена збогатена со калиум е амбициозна цел, таа претставува почетна точка за земјите да ја разгледаат оваа можност – која нуди многу поголем потенцијал и е значително поевтина од многу третмани засновани на лекови“, вели тој.