Порака на ЕУ од Тиват: Проширувањето останува приоритет и покрај поделбите во блокот

Во приморскиот град Тиват во Црна Гора денеска се одржува Самитот Европска Унија-Западен Балкан, во чиј главен фокус ќе биде проширувањето на Унијата. Се очекува лидерите на Европската Унија да испратат порака до земјите од Западен Балкан дека нивните изгледи за членство остануваат реални, и покрај несогласувањата меѓу земјите-членки околу идното проширување на Унијата.

На самитот ќе присуствуваат повеќе од 30 европски лидери, вклучувајќи го францускиот претседател Емануел Макрон, германскиот канцелар Фридрих Мерц, италијанската премиерка Џорџа Мелони и претседателката на Европската Комисија Урсула фон дер Лајен. Разговорите ќе се фокусираат на поблиска интеграција на шесте земји од Западен Балкан во европскиот единствен пазар како чекор кон полноправно членство.

Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, изјави во Сараево оваа недела дека посветеноста на ЕУ кон Западен Балкан е реална, како и можноста за идно проширување. Тој нагласи дека проширувањето на Унијата стана геостратешки интерес на Европа во време кога Русија и Кина се стремат да го зголемат своето влијание во регионот.

Средбата во Тиват доаѓа веднаш откако новата унгарска влада го отфрли ветото за продолжување на пристапните преговори на Украина со ЕУ. Ова го отвора патот Украина и Молдавија да започнат преговори за првите поглавја од европското законодавство овој месец, особено оние поврзани со владеењето на правото и демократските стандарди.

Иако Украина и Молдавија брзо добија статус на кандидат по руската инвазија во 2022 година, европските институции се заинтересирани да покажат дека земјите од Западен Балкан не се ставаат во втор план.

Најблиску до членство во моментов е Црна Гора, која се надева дека ќе стане 28-ма членка на ЕУ до 2028 година. Напредокот на Подгорица предизвика дискусии меѓу постојните членки за воведување заштитни мерки за новите членки, вклучително и можноста за привремено ограничување на правата на вето по приклучувањето кон блокот.

Албанија се смета во Брисел за следниот најверојатен кандидат за членство, иако некои земји-членки продолжуваат да изразуваат загриженост во врска со борбата против организираниот криминал.

Од друга страна, перспективите на Северна Македонија, Косово и Босна и Херцеговина остануваат оптоварени со внатрешнополитички спорови и регионални несогласувања. Според некои европски претставници, Србија се оддалечува од ЕУ под водство на претседателот Александар Вучиќ, кој одбива да ја усогласи политиката на Белград со европските санкции против Русија.

Фарук Башиќ, истражувач во Бриселскиот институт за геополитика, смета дека војната во Украина фундаментално ја менува логиката на европското проширување. Според него, проширувањето повеќе не е само прашање на усвојување на европските вредности и реформи, туку и одговор на новите геополитички предизвици.

Сепак, остануваат разликите меѓу земјите-членки на ЕУ во врска со идното членство на Украина. Германија предложи модел на придружно членство што би му овозможил на Киев да биде присутен во европските институции без право на глас како преодна фаза кон полноправно членство. Овој предлог наиде на резерви во Украина и некои земји-членки.

Европските институции велат дека фокусот на самитот во Тиват треба да биде на конкретни придобивки за граѓаните на регионот. Пред состанокот, Советот на ЕУ го одобри почетокот на преговорите за укинување на трошоците за мобилен роаминг за земјите од Западен Балкан. Планот „роаминг како дома“ е дел од поширока стратегија за постепено интегрирање на регионот во европскиот единствен пазар, заедно со други иницијативи како што е приклучувањето кон системите на Единствената европска платна зона што овозможуваат електронски плаќања низ цела Европа, објави „Гардијан“.