Повеќето од нас не јадат доволно зеленчук, а тоа е она што ги предизвикува нашите здравствени проблеми. Исто така, одгледуваме сè помалку видови зеленчук, што дополнително ја намалува разновидноста на нашата исхрана.
Новиот извештај, објавен во списанието „Зборник на трудови на Националната академија на науките“ од меѓународен тим експерти за исхрана, земјоделство и ботаника, сугерира дека прифаќањето на биодиверзитетот на зеленчукот може да биде клучно за подобрување на нашето здравје и здравјето на нашата планета.
Земјоделскиот експерт Мартен ван Зоневелд, кој го водеше истражувањето додека работеше во Светскиот центар за зеленчук, вели дека сегашните пристапи кон земјоделството не се доволни за да ги решат проблемите со исхраната во светот.
„Решението не е само да се одгледува повеќе зеленчук, туку да се одгледуваат повеќе видови зеленчук. Голем дел од биодиверзитетот на зеленчукот што ни е потребен сè уште постои кај традиционалните сорти и нивните диви роднини. Итно треба правилно да ги зачуваме за да можеме мудро да ги користиме за да ја диверзифицираме нашата исхрана во услови на климатски промени“, вели тој.
Студијата сугерира дека занемаруваме многу видови зеленчук кои се богати со минерали и витамини, кои, во зависност од тоа каде живеете, може да бидат посоодветни за локалните услови за одгледување, пишува Science Alert.
Низ целиот свет, повеќето луѓе консумираат околу 40 проценти помалку зеленчук отколку што се препорачува за здрава исхрана. Ова е загрижувачко бидејќи ниската потрошувачка на зеленчук е меѓу петте водечки фактори на ризик во исхраната кои придонесуваат за глобалниот товар на болести.
Зеленчукот е често првиот прехранбен производ што се прецртува од списокот за купување кога парите се ограничени. Земјоделците често го сметаат за поголем економски ризик од другите култури поради нивната леснотија на расипување и краток рок на траење. Пред индустријализацијата на земјоделството, за храна се одгледувал многу поширок спектар на растенија.
На пример, постојат повеќе од 4.000 различни видови компири, но само пет до осум се широко користени во Соединетите Држави. Од вештачка селекција и монокултури за масовно производство до генетска модификација, индустријализацијата на земјоделството и синџирите на снабдување преку кои се дистрибуираат овие производи, доведоа до намалување на разновидноста на зеленчукот што стигнува до нашите трпези.
Според проценката на Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО), 24 проценти од дивите роднини на зеленчук, сметани на ниво на вид, се изложени на ризик од истребување. Со губењето на генетската разновидност на зеленчукот, ги губиме и нивните хранливи материи и способноста на културите да се прилагодат на променливите климатски услови.
„Неколку видови, како што се зелената салата, кромидот и доматот, станаа глобални култури и составен дел од светската исхрана. Многу други видови, како што се Cleome gynandra (растение пајак), aibike (лизгава зелка) и горчливата диња (karela), кои обично се побогати со микронутриенти и подобро прилагодени на тешките услови на животната средина со ограничени ресурси, се достапни само на регионално ниво и многу често се занемаруваат во политиките и стратегиите за производство на храна во голем обем“, велат ван Зоневелд и неговиот тим.
Растението пајак (Cleome gynandra) е темнозелен лиснат зеленчук одгледуван во Африка. Отпорен е на климатски услови и богат со важни хранливи материи.
„Во моментов, само неколку локални сорти се зачувани во генските банки, а има многу празнини во колекциите, што го ограничува одгледувањето и развојот на подобрени сорти за производство во голем обем“, предупредуваат ван Зоневелд и неговиот тим.
Аибике е еден од најпопуларните темнозелени лиснати зеленчуци во регионот на Пацификот, кој, според истражувачите, би можел значително да ја подобри исхраната, особено кај жените и децата. Горчливата диња е уште еден вид зеленчук отпорен на климатските промени, популарен во Азија и Карибите. Има бројни диви роднини за кои истражувачите веруваат дека би можеле да го подобрат одгледувањето во овие тропски региони.
Постои и добро познатата тиква, која толерира суша и топлина и произведува плодови богати со бета-каротен. И покрај нејзината комерцијална важност, истражувачите наведуваат дека „нејзините генетски ресурси остануваат недоволно искористени и слабо конзервирани“.
Истражувачите веруваат дека овие четири зеленчуци би можеле да послужат како одлични почетни точки за регионална диверзификација на културите, но има многу повеќе. Треба да почнеме да ги одгледуваме и јадеме пред да исчезнат.
„Тековната загуба на биодиверзитетот кај овие и повеќе од 1.480 други зеленчуци се случува во време кога глобалните системи за храна имаат итна потреба од диверзификација. Координирањето на активностите како дел од глобална иницијатива би обезбедило локалните и регионалните напори да се претворат во подобрувања во исхраната, и локално и глобално“, заклучува тимот.
Од наша страна, постојат неколку начини на кои можеме да додадеме поголема разновидност во нашата исхрана. Ако сте страствен градинар, побарајте автохтони и традиционални сорти зеленчук за одгледување во вашата градина.
Собирањето семе од вашиот сопствен зеленчук за повторно садење следната година е уште еден одличен начин да го зачувате тој биодиверзитет, а можеби дури и да одгледувате свои уникатни сорти. Купувањето на земјоделски пазари и независни трговци на мало е исто така одличен начин да пронајдете поширок спектар на зеленчук (и овошје) за да го додадете во вашата исхрана. Којзнае, можеби дури и ќе откриете нов омилен!
