Европа го бележи своето најсмртоносно лето досега: Повеќе од 50.000 смрти случаи во урбаните средини

Според проценките во новиот извештај, исклучително жешкото лето во Европа однесе повеќе од 50.000 животи во урбаните средини, што го прави најсмртоносното лето досега забележано. Научниците наведуваат дека климатските промени – предизвикани првенствено од согорувањето на фосилните горива – се одговорни за приближно две третини од овие смртни случаи. Оваа бројка значително ги надминува претходните рекорди: околу 29.000 смртни случаи во летото 2022 година и 28.000 за време на топлотниот бран во 2003 година, пренесува Euronews.

Податоците јасно ги прикажуваат екстремните горештини со кои, во периодот од јуни до август оваа година, се соочи континентот што се загрева побрзо од кој било друг во светот. Серија топлотни бранови ги зголемија температурите во Западна Европа за 2,9°C над просекот за периодот 1991–2020 година.

Во одредени денови, температурите се искачија и до 12°C над просекот, погодувајќи земји кои не се ниту навикнати, ниту подготвени за вакви екстреми. „Овие бројки служат како сериозен потсетник дека сè пожешките и екстремни лета земаат сè поголем данок врз јавното здравје“, вели коавторот на студијата, д-р Клер Барнс, истражувач на Империјалниот колеџ во Лондон.

Како беше проценет бројот на смртни случаи

„Зад статистиката стојат вистински луѓе кои ги загубиле своите животи, како и семејства кои тагуваат по нив.“ Речиси една третина од проценетите смртни случаи се случиле за време на особено интензивен топлотен бран помеѓу 17 јуни и 1 јули, кога температурите биле, во просек, 5,3°C над нормалата.

Во студијата е користено моделирање за да се процени бројот на дополнителни смртни случаи поврзани со горештините во текот на летото, почнувајќи од почетокот на векот. „Вистинскиот товар на смртност предизвикан од горештините всушност не се евидентира директно“, објаснува коавторот на студијата, д-р Малколм Мистри од Лондонската школа за хигиена и тропска медицина.

„Затоа, горештините често се нарекуваат ’тивок убиец‘, а бројот на смртни случаи во многу делови од светот останува неевидентиран.“ Научниците користеа податоци за температурата и модели засновани на историската поврзаност помеѓу жештината и смртноста, со цел да го проценат бројот на жртви во текот на летото 2026 година.

Анализата ги зеде предвид географските и еколошките карактеристики, социоекономските фактори, достапноста на здравствените услуги, како и поврзаноста помеѓу температурата и смртноста, специфична за одредени возрасни групи. Моделирањето беше применето на 854 урбани средини низ Европската Унија, Обединетото Кралство, Норвешка и Швајцарија – опфаќајќи приближно 40 отсто од населението во овие 30 земји.

Споредба на температурите

За целите на проверка, беше искористена посебна студија која го опфаќа периодот од 2000 до 2025 година; нејзините резултати се покажаа како во голема мера усогласени со официјалните статистички податоци од националните здравствени органи. Многу европски земји сè уште немаат објавено конечни податоци за летото 2026 година.

Потоа, истражувачите ги споредија реалните температури со оние што би се очекувале доколку немаше глобално затоплување, за да го проценат бројот на дополнителни смртни случаи. Утврдено е дека вкупно 65 отсто од вишокот смртни случаи поврзани со жештините во летото 2026 година – што изнесува приближно 32.000 – може да се припишат на климатските промени предизвикани од човекот. На почетокот на векот, овој удел изнесуваше околу 40 отсто.

„Ова е уште еден потсетник дека мора итно да спроведеме насочени интервенции за да ги заштитиме најранливите. Подеднакво итна е потребата за брзо напуштање на фосилните горива, со цел да се забават овие промени и да се ограничи идното затоплување“, истакнува д-р Барнс.

Кој е најмногу изложен на ризик?

Екстремните горештини претставуваат најголема опасност за ранливите групи. Тука спаѓаат лицата со хронични болести, постарите лица, многу малите деца, како и оние кои – поради физички или социоекономски причини – не се во можност да најдат засолниште од жештината.

Во анализата за летото 2026 година, лицата постари од 85 години сочинуваа приближно половина од проценетиот број на смртни случаи. Сепак, погодени беа и помладите возрасни лица: регистрирани се околу 800 смртни случаи над очекуваниот број кај лица на возраст од 20 до 44 години, додека вкупно околу 6.000 од починатите биле помлади од 65 години.

Истражувачите забележаа и географски разлики. Во Јужна Европа е регистриран значително поголем број смртни случаи поврзани со високите температури отколку во Северна Европа.

Ова првенствено се должи на повисоките температури на југот, иако улога одиграа и други фактори. Коавторот на студијата, д-р Гарифалос Константинудис, наведува дека тука спаѓаат, на пример, повисоките нивоа на загаденост на воздухот, недостигот на зелени површини, како и разликите во достапноста на здравствените системи и системите за предупредување од топлотни бранови.

Која земја беше најтешко погодена?

Ризиците по јавното здравје беа огромни во текот на летото оваа година, при што неколку влади издадоа предупредувања и проценки за смртноста во реално време. Според извештајот, Италија го забележала најголемиот број смртни случаи поврзани со горештините – вкупно 13.303. По неа следуваат Франција со 7.268 и Шпанија со 6.824 смртни случаи.

Со горештините се соочија и земјите што традиционално имаат постудена клима. Ситуацијата таму дополнително се усложни поради инфраструктурата, која е проектирана за поинакви климатски услови, како и поради населението кое не е навикнато на вакви температури.