Дваесет и пет години по нападите од 11 септември, Ал-Каеда повеќе не е глобална терористичка организација. Нејзиното јадро е ослабено, но регионалните ограноци во Африка и Азија остануваат силни. Таа се стреми да се вкорени на локално ниво.
Абдула ал-Мухајсини повеќе не треба да се грижи за американските санкции. Кон крајот на август 2026 година, Министерството за финансии на САД го отстрани поранешниот џихадистички проповедник од листата на SDN. Овој список опфаќа поединци и организации чии средства во САД се замрзнати и со кои на американските субјекти генерално им е забрането да деловно соработуваат, пишува „Дојче веле“.
За време на граѓанската војна во Сирија, Абдула ал-Мухајсини, меѓу другото, служел како верски советник на Фронтот Ал-Нусра – огранок на Ал-Каеда – регрутирал борци и учествувал во воспоставувањето структури на управување под влијание на групата. Неговото отстранување од списокот е поврзано со новата политика на американската влада во однос на Сирија. Во исто време, Вашингтон ја укина ознаката „терористичка организација“ за Фронтот Ал-Нусра – сега познат како Хајат Тахрир ал-Шам (HTS) – и ја отстрани HTS од списокот SDN.
Дваесет и пет години по терористичките напади од 11 септември, ова нуди интересна слика за моменталната состојба. Иако Ал-Каеда не исчезнала, таа повеќе не е истата организација што некогаш била. Нејзиното јадро е слабо, додека регионалните ограноци остануваат оперативно моќни во делови од Африка и Азија. Централното раководство и ограноците сè повеќе се оддалечуваат едни од други.
Регионални ограноци
„Во суштина, треба да се оддалечиме од евроцентричниот поглед“, вели Рудигер Лолкер, пензиониран експерт за исламски студии. Тој додава дека Ал-Каеда и другите џихадистички организации отсекогаш имале многу посилно присуство надвор од Европа и САД отколку што тоа изгледало од западна перспектива. Ова особено важи за денешна Африка: во регионот на Сахел се појави моќен сојуз на Ал-Каеда, „Џамаат Наср ал-Ислам вал-Муслимин“ (Група за поддршка на исламот и муслиманите – JNIM); во Сомалија дејствува моќната група „Ал-Шабаб“, која е тесно поврзана со Ал-Каеда; а „Ал-Каеда на Арапскиот Полуостров“ (AQAP) одржува упориште во Јемен. Авганистан, исто така, останува безбедно засолниште за организацијата, пишува „Дојче веле“.
Самата Ал-Каеда сè почесто дејствува под имиња различни од нејзиното сопствено. Ова во голема мера се должи на успешните антитерористички напори по 2001 година, вели Ларс Бергер, професор по студии за тероризам на еден германски државен колеџ. Воените операции во Авганистан, заедно со соработката меѓу разузнавачките служби и полициските сили, значително ја ослабнаа групата. „Во таа смисла, нападите од 11 септември беа голем стратешки неуспех за Ал-Каеда“, вели Бергер. Очекуваната радикализација на арапскиот свет и колапсот на тамошните режими не се случија. Околу една деценија по нападите во Њујорк и Вашингтон – во мај 2011 година – беше убиена најистакнатата фигура на Ал-Каеда, Осама бин Ладен.
Потоа, Ал-Каеда се реорганизираше. „Милицијата бараше области каде што би можела да воспостави трајно упориште – на пример, во делови од Африка или во Јемен“, вели Бергер. Таа особено профитираше од држави со слаби институции, преоптоварени безбедносни сили и нерешени локални конфликти.
Ова важи, на пример, за регионот на Сахел. Таму, џихадистичките групи успеаја да ги прошират своите упоришта. Анализата на истражувачкиот центар „Critical Threats Project“, користејќи го Нигер како студија на случај, покажува како JNIM и „Исламската држава – провинција Сахел“ (ISSP) се натпреваруваат за територија, борци и ресурси. Во јуни 2026 година, JNIM го нападна меѓународниот аеродром во Ниамеј.
Економија на насилството
Овие успеси не можат да се објаснат само со џихадистичката идеологија, вели Лолкер. Како што додава тој, тие често се совпаѓаат со одреден вид „економија на насилството“. „Насилството одамна стана економски фактор во тероризмот.“ Киднапирањето, шверцот и грабежите претставуваат форма на „граблива економија“ или „шверцерска економија“. Постојат цели „пазари на насилство“, забележува Лолкер. Секаде каде што преку насилство може да се заработат пари, џихадистичките организации се способни да регрутираат и задржат луѓе, пишува „Дојче веле“.
Слабоста на државата е уште еден фактор што придонесува за оваа состојба. „Ако државната власт е релативно слаба, или ако државата практично не постои, тоа се, се разбира, поволни услови за дејствување“, вели Лолкер. Ал-Каеда успева да опстане во средини што се карактеризираат со локални конфликти и вакуум на власта.
Операции на регионално ниво
Нејзината стратегија исто така еволуираше низ годините. Бергер забележува „стратешка промена“: оддалечување од директни напади врз „далечниот непријател“ кон воспоставување локални структури. „Сега гледаме обид за поинакво и постепено дејствување; наместо спектакуларни чинови на насилство нарачани од врвот, фокусот се префрли на акции од помал обем, иницирани првенствено од локално ниво.“
Во регионот на Сахел, ова подразбира склучување локални сојузи, стекнување влијание во заедниците и контрола врз територијата. Проектот „Critical Threats Project“ (Проект за критични закани) овој тренд го опишува како „локално прилагодување“.
Така, Ал-Каеда опстанува токму поради нејзината способност да се прилагоди на специфични контексти. JNIM ги искористува етничките и социјалните конфликти во Сахел, додека Ал-Шабаб профитира од внатрешните поделби во сомалиските клански структури. Глобалната цел на џихадистите останува во рамките на идеологијата, но вистинската борба се одвива на локално ниво, пишува „Дојче веле“.
Конкуренција од „Исламската држава“
Сепак, во борбата за внимание, Ал-Каеда се соочува со супериорен ривал: Исламската држава. „На крајот на краиштата, сè се сведува на фактот дека помладите џихадисти се повеќе привлечени од Исламската држава“, вели експертот за тероризам Бенам Хајденројтер-Заид од Полициската академија во Хамбург.
Исламската држава изврши терористички напади кои беа по„спектакуларни“ и поуспешни во однос на медиумскиот ефект. За разлика од нив, Ал-Каеда се фокусираше на долгорочно планирање, според Хајденројтер-Заид, која пред неколку години објави сеопфатна историја на оваа организација: „Исламската држава сакаше да се претстави и да покаже резултати што е можно побрзо за да доживее експлозивен раст“. Сепак, по експанзијата на Исламската држава следеше нејзин колапс. Од друга страна, Ал-Каеда опстојува – иако во изменети околности.
Сепак, прашањето со кое се соочува групата денес е дали може да ја замени својата постара генерација. Иако тоа е можно, Хајденројтер-Заид предупредува дека брендот „Ал-Каеда“ сè повеќе ја губи својата привлечност. Милитантниот џихадизам стана помалку атрактивен, особено во Европа. Тоа, сепак, не значи дека џихадистичките идеи исчезнале; Ал-Каеда едноставно ја изгубила својата некогашна способност да мобилизира млади луѓе во голем број.
Јадрото на Ал-Каеда е слабо, но нејзините регионални ограноци не се. Групите како JNIM, Ал-Шабаб и, особено, Ал-Каеда на Арапскиот Полуостров (AQAP), се способни да стекнат значително влијание во нестабилните држави.
Недостиг на информации
Како резултат на тоа, тешко е да се процени колку навистина е опасна организацијата денес. Бенам Саид укажува на клучен недостаток во сознанијата: „Сите едногласно нагласуваат дека во моментов практично нема достапни информации за Ал-Каеда. Едноставно не знаеме што таа прави во моментов“.
Понатаму, по нападот на Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година, впечатлив е недостигот на видливост на Ал-Каеда во големите регионални конфликти. Хамас, Хезболах, Хутите и Иран доминираат на политичката и воената сцена.
Дваесет и пет години по нападите од 11 септември, Ал-Каеда не исчезна, но веќе не е истата организација што некогаш беше. Таа во голема мера ја изгуби својата глобална сцена, што ја принуди да научи како да опстане на локално ниво. Сосема е можно таа толку длабоко да се вкорени во слабите држави – и тоа во толку долг временски период – што ќе еволуира од терористичка организација во трајна политичка и воена сила, пишува „Дојче веле“.
ИЗДВОЕНИ
Не се од Буџетот, од Државна лотарија се – 5 и пол милиони евра за „Силно светнал ден“
„Ниту еден обвинет не смее да биде спасен од бавноста на системот“, порачаа родителите
Андреа Серафимовски за весникот ВЕЧЕР: Македонците повеќе инвестираат во станови отколку во банки, но многу од нив се празни
Симптомите на западнонилската треска може да траат и до два месеца
