Зошто најголемите компании за вештачка интелигенција бараат забавување на развојот на вештачката интелигенција?

Четворица корисници поднесоа тужба против водечките компании за вештачка интелигенција, тврдејќи дека загриженоста за безбедноста не е единствената причина зад повиците за забавување на развојот на најмоќните модели.

На 18 септември 2026 година, претплатници од САД на услугите ChatGPT, Claude, Gemini и Grok поднесоа колективна тужба против компаниите што ги развиваат овие системи, обвинувајќи ги дека се договориле да го забават нивниот понатамошен развој и со тоа би ги прекршиле американските антимонополски закони.

Тужбата е невообичаена бидејќи корисниците не се жалат на зголемување на цените, послаб квалитет на услугата или на погрешно рекламирање. Тие тврдат дека услугите што ги плаќаат би се подобрувале побрзо доколку компаниите продолжат да се натпреваруваат без меѓусебно договарање.

Тие бараат отштета, како и судска забрана за договори што би го ограничиле развојот и пуштањето во употреба на нови модели.

Сепак, засега нема докази дека таков договор постоел. Судот допрва треба да утврди дали компаниите навистина ги координирале своите деловни планови и дали тоа резултирало со забавување на развојот на нивните производи.

Зошто ниту една компанија не сака прва да забави?

Тужбата беше поттикната од статијата насловена „Мораме да го одредиме темпото на најнапредните технологии“ (We Must Pace the Frontier), објавена на 12 септември од страна на извршниот директор на Anthropic, Дарио Амодеи.

Амодеи ги повика водечките развивачи на вештачка интелигенција да го забават развојот на најмоќните системи за да се овозможи доволно време за темелно тестирање пред нивната широка примена.

Тој предложи вклучување на независни експерти во процесот на верификација, воведување заеднички ограничувања за компаниите и, на крајот, склучување меѓународен договор. Неговиот предлог беше поддржан од извршниот директор на OpenAI, Сем Алтман, од Илон Маск и од шефот на Google DeepMind, Демис Хасабис.

Нивната јавна поддршка сама по себе не претставува доказ за постоење договор. Сепак, тужителите тврдат дека претставници на Anthropic, OpenAI и Google учествувале во заедничка група уште од јули и разговарале за забавување на развојот пред јавниот повик на Амодеи.

Проблемот за која било компанија што би одлучила самостојно да го забави развојот е прилично едноставен: конкуренцијата не мора да го стори истото.

Додека една компанија троши повеќе време на тестирање на својот нов модел, друга би можела прва да лансира поспособен производ и да ги привлече нејзините корисници.

Ова е особено важно во индустрија што бара огромни инвестиции во чипови, центри за податоци, електрична енергија и стручен кадар.

Безбедност или заштита на пазарната позиција?

Токму тука тужителите гледаат уште еден потенцијален мотив за големите компании што се занимаваат со вештачка интелигенција.

OpenAI, Anthropic, Google и други водечки компании веќе поседуваат етаблирани производи, големи бази на корисници и компјутерска инфраструктура чија изградба е исклучително скапа.

Тужителите тврдат дека, доколку сите големи играчи прифатат побавно темпо на развој, постоечките компании би можеле подолго да ја задржат својата пазарна предност.

Истовремено, новите регулативи и скапите безбедносни проверки би можеле да наметнат значително поголем товар врз помалите компании.

Големиот играч може да си дозволи финансирање дополнителни експерти, независни тестирања и правни тимови. За еден стартап, сепак, истите овие барања би можеле да претставуваат трошок што е тешко да се поднесе.

Според тоа, прашањето не е само дали треба да се забави развојот на вештачката интелигенција, туку и кој би ги поставил правилата и дали тие правила би влијаеле подеднакво врз големите компании и нивните помали конкуренти.

Што мора да докажат тужителите?

За да успеат во судскиот спор, не е доволно да се покаже дека раководителите на неколку компании јавно ја поддржале истата идеја.

Тужителите мора да докажат дека компаниите навистина ги координирале своите деловни одлуки. Доказите би можеле да вклучуваат внатрешна кореспонденција, записници од состаноци, сведоштва од учесници или други документи што откриваат што – доколку воопшто нешто – било договорено. Самиот Амодеи укажа на потенцијалните проблеми поврзани со антимонополското законодавство, поради што предложи владата на САД да посредува во дискусиите или со закон да се дозволи одреден вид соработка меѓу компаниите.

Дури и ако се докаже постоењето на договор, тужителите би морале да покажат и дека претрпеле штета како резултат на тоа.

Имено, претплатата за постоечка услуга со вештачка интелигенција не гарантира дека новата верзија на моделот ќе биде објавена на одреден датум или дека ќе донесе опипливи подобрувања. Затоа, тие би требало да докажат дека, во отсуство на наводниот договор, компаниите би ги објавиле новите модели порано и дека корисниците би добиле подобра услуга за истата цена.

Можат ли конкурентите да соработуваат заради безбедноста?

Не секој вид соработка меѓу конкурентите е автоматски забранет. Компаниите од истата индустрија можат заеднички да развиваат технички стандарди, да споделуваат податоци за ризиците и да се обидат да решат проблеми што би било тешко да се надминат поединечно.

На тој начин, компаниите што се занимаваат со вештачка интелигенција можат да аргументираат дека целта на таквата соработка не е да се задуши конкуренцијата, туку да се намалат ризиците поврзани со недоволно тестирани системи.

Новите модели на вештачка интелигенција сè почесто пишуваат и извршуваат код, користат дигитални алатки и самостојно извршуваат сложени задачи, поради што прашањето за нивното тестирање станува сè поважно.

Истовремено, компаниите што најдобро ја познаваат оваа технологија имаат директен деловен интерес да ги заштитат своите производи, корисници и пазарната позиција.

Токму затоа, спорот покренува прашање што ги надминува рамките на самата тужба: кој треба да ги одреди границите за развој на вештачката интелигенција и под какви услови? Доколку се воведат заеднички правила, начинот на кој тие ќе бидат обликувани може да влијае не само врз безбедноста на системите со вештачка интелигенција, туку и врз тоа кој ќе може да ги развива најмоќните модели во иднина и колку простор на пазарот ќе остане за новите конкуренти, пишува БиФ.рс.