Времето истекува, системите за поддршка на животот на Земјата попуштаат: „Климатската вонредна состојба пристигна“, предупредуваат научниците

Земјата се соочува со „брза дестабилизација“ поради климатските промени, вели меѓународна група научници во најновото издание на нивниот годишен преглед на „виталните знаци“ на нашата планета. „Ова повеќе не е предупредување за иднината; ова е дијагноза за сегашноста“, пишуваат авторите.

Најновиот во серијата, извештајот за состојбата на климата, мери 16 клучни индикатори. Седум од нив достигнаа „рекордни екстреми“. Овие екстреми вклучуваат зголемени концентрации на стакленички гасови, топење на морскиот мраз и зголемување на нивото на морето – во голема мера предизвикано од човечки активности.

Глобалното затоплување се чини дека се забрзува, велат научниците. Атмосферскиот јаглерод диоксид, нуспроизвод од согорувањето на фосилни горива, достигна рекордни нивоа (428 делови на милион), како и другите стакленички гасови како што се метанот (1.940 делови на милијарда) и азотниот оксид (340 делови на милијарда).

Океанот апсорбира рекордна количина топлина, што придонесува за драматично зголемување на нивото на морето. Во исто време, повисоките температури предизвикуваат рекордни загуби на ледената покривка и глечерите на Гренланд.

„Системите за поддршка на животот на Земјата ги надминуваат своите граници, а промените се случуваат побрзо од нашата способност да реагираме“, се вели во извештајот.

Луѓето се изложени на ризик како резултат на тоа. Од септември 2025 година, климатските промени поттикнаа мноштво природни катастрофи, вклучувајќи поплави во Албанија, Бали, Бразил, Колумбија, Грција, Индонезија и Виетнам; топлотни бранови во Европа, Индија и САД; шумски пожари во Австралија и Флорида; и друго.

Иднината може да биде сурова, предупредува извештајот. „Сè повеќе сме загрижени за ризикот од пречекорување на климата, што може да доведе до неповратни промени.“

Ова би можело да вклучува нарушувања на Атлантската циркулација на превртување (AMOC) – движењето на ладна и топла вода низ Атлантскиот Океан што влијае на глобалната клима – како и она што извештајот го опишува како „непоправлива“ штета на амазонската дождовна шума од глобалното затоплување и уништувањето на шумите. Само смели акции за намалување на употребата на фосилни горива можат да помогнат во запирањето или враќањето на ова уништување.

„Климатската криза пристигна, но иднината сè уште не е одредена. Сè уште имаме шанса да избегнеме некои од најлошите исходи преку брзо намалување на емисиите, адаптација на климата и пошироки општествени промени. Прозорецот на можности за дејствување се стеснува, но не е затворен“, се вели во извештајот.