Туск го предупреди Зеленски: Геноцидот не може да се оправда

Одлуката на Регионалниот совет во Лавов да ја посвети 2027 година на Украинската востаничка армија (УПА) и нејзиниот командант, Роман Шухевич, предизвика остри реакции во Полска и дополнително ги затегна односите меѓу двете соседни земји.

Полскиот премиер Доналд Туск изјави дека верува оти украинскиот претседател Володимир Зеленски нема да го поддржи прогласувањето на 2027 година за година на Украинската востаничка армија (УПА) и нејзиниот командант, Роман Шухевич. Оваа иницијатива, поддржана од Регионалниот совет во Лавов, предизвика силни реакции во Варшава и отвори ново поглавје во тековниот спор околу историското наследство на украинскиот национализам и злосторствата извршени врз полското население.

За време на прес-конференција во Индија, Туск спомена дека поминал неколку часа разговарајќи со Зеленски за ставот на Полска, изразувајќи уверување дека украинскиот претседател ја разбира сериозноста на прашањето. Според Туск, Зеленски изразил незадоволство од одлуката на локалните пратеници и јасно ставил до знаење дека нема намера да поддржи какви било понатамошни чекори во таа насока.

Полскиот премиер ја окарактеризира иницијативата на Регионалниот совет во Лавов како намерна провокација од страна на локалните националистички кругови – потег што би можел да биде штетен и за самата Украина, и за нејзините односи со Полска. „Геноцидот никогаш не може да се оправда. За Украина ќе биде многу тешко да се интегрира во Европската унија доколку не ги почитува нашите чувствителности во однос на ова прашање“, изјави Туск, алудирајќи на масакрите врз полското население во Волинија за време на Втората светска војна и улогата што ја одиграл Роман Шухевич во овој историски спор.

На 20 октомври, Регионалниот совет во Лавов усвои резолуции со кои се предлага 2027 година да им се посвети на Украинската востаничка армија, Роман Шухевич и Олег Олжич – истакната личност во украинското националистичко движење. Иницијативите добија 52, 52 и 49 гласа од членовите на советот, соодветно, а беа предложени од Свјатослав Шеремета. Информациите за овие одлуки првично беа објавени на веб-страницата и на профилите на социјалните мрежи на регионалниот совет, но подоцна беа отстранети. Сепак, политичките последици продолжија да се развиваат, предизвикувајќи реакција од Министерството за надворешни работи на Украина.

Киев истакна дека овие одлуки биле донесени на регионално ниво, без консултации со дипломатски претставници или со централните државни институции. Овој став укажува на тоа дека, дури и во самата Украина, не постои целосен консензус за тоа како да се пристапи кон спорните историски прашања во односите со Полска. Во сржта на спорот е наследството на Украинската востаничка армија – вооружена формација поврзана со Организацијата на украинските националисти. Нејзината историска улога и одговорноста за насилството врз цивили долго време се предмет на спор, особено во Полска, каде што масовните убиства на полското население во Волинија и Источна Галиција, во текот на 1943 и 1944 година, се паметат како една од најтешките национални трагедии.

За Варшава, ова прашање не е само дебата за минатото, туку и тест за односот кон жртвите и кон историската одговорност. Полските претставници тврдат дека величањето на личности и организации поврзани со злосторства врз Полјаци може да ја наруши довербата меѓу двете земји – нации кои, во последните години, соработуваа во поддршката на Украина за време на нејзината војна со Русија.

Спорот доби и конкретна дипломатска димензија. Според извештаите, Полска му воведе петгодишна забрана за влез во Шенген-зоната на Свјатослав Шеремета, пратеник во Регионалниот совет на Лавов, кој ги предложил спорните иницијативи.

Овој случај илустрира до кој степен историските прашања можат да ги оптоварат односите, дури и меѓу држави кои делат значајни заеднички безбедносни и политички интереси. Додека Украина се стреми кон зајакнување на врските со своите европски партнери, Варшава инсистира на тоа дека приближувањето кон Европската унија подразбира и покажување сензибилност кон историските трауми на соседите.