Што се случува со Франција?

Незадоволството од состојбата во училиштата, растечките трошоци за живот и работата на владата прерасна во широко протестно движење. Додека граѓаните се соочуваат со сцени на запалени автомобили и ограбени продавници, политичките партии разменуваат обвинувања за тоа кој е одговорен за ескалацијата на кризата.

Франција се соочува со сериозна криза откако масовните антивладини протести прераснаа во насилни судири, палење објекти и грабежи во неколку градови. Додека сè уште се санираат последиците од немирите, политичкото раководство се обидува да најде одговор на незадоволството што со недели тлееше меѓу учениците, работниците и другите граѓани.

Протестите се поттикнати од низа фактори – од незадоволство од образовниот систем и падот на животниот стандард, па сè до растот на цените на горивата и сè подлабоката недоверба кон институциите. За време на некои демонстрации дојде до судири со полицијата, додека одредени групи ги искористија собирите за вандализам и грабежи.

Повеќе од половина милион луѓе на улиците

Според француското Министерство за внатрешни работи, повеќе од 500.000 луѓе учествувале на протестите што се одржаа во саботата во 110 градови. Синдикатот ЦГТ (CGT) процени дека на улиците излегле дури 800.000 демонстранти.

Иако повеќето собири – според извештаите – поминале мирно, во некои градови биле забележани сериозни инциденти. Според информациите, околу 1.500 продавници и деловни простории биле оштетени или ограбени. Во Лимож, во пожар за малку ќе изгореше старата градска куќа, објект што постоел 143 години. Во Марсеј, маскирани демонстранти упаднаа во просториите на локалната власт и оштетија биста на Маријана, симболот на Француската Република.

Според истиот извештај, повеќе од 600 полицајци се повредени во судирите – од кои седум се здобиле со сериозни повреди – додека околу 2.000 луѓе се уапсени. Еден демонстрант во Париз починал од срцев удар.

Претседателот Емануел Макрон ја одби оставката на министерот за внатрешни работи Лоран Нуњез, со образложение дека е важно да се одржи континуитет во раководењето со безбедносните структури. Истовремено, тој предупреди дека властите би можеле да прибегнат кон забрана на протестите доколку насилството продолжи.

Од незадоволство во училиштата до улични судири

Бранот протести започна во септември, кога средношколците излегле на улиците за да протестираат против влошените услови во образовниот систем. Учениците укажуваа на дотраени училишни објекти, преполни училници, преоптоварени распореди, како и недостиг од наставници и друг персонал. Нивните барања вклучуваат укинување на државните дигитални платформи за упис на универзитети, кои тие ги сметаат за неправедни и премногу селективни.

Протестите се проширија во голем број училишта; некои беа блокирани, додека други претрпеа штети од пожари и други инциденти. Според извештајот, најмалку 24 училишта претрпеле штети од пожари или други сериозни уништувања.

Незадоволството кај младите дополнително се засили поради обвинувањата против полицијата во врска со начинот на кој таа постапувала за време на демонстрациите. Според достапните информации, истражните органи разгледуваат 34 случаи кои вклучуваат можна прекумерна употреба на полициска сила.

Меѓу инцидентите што привлекоа посебно внимание се тешката повреда на петнаесетгодишник – кому, наводно, експлозивна направа употребена од полицијата му ја разнела левата рака – како и тешкото осакатување на четиринаесетгодишник, кој од непосредна близина бил погоден со патрон со солзавец.

Ваквите случаи дополнително ја продлабочија недовербата што некои демонстранти ја чувствуваат кон полицијата и државните институции.

Работници, земјоделци и граѓански иницијативи им се придружуваат на протестите

Во текот на октомври, протестите се проширија надвор од рамките на движењето предводено од учениците. Синдикати, еколошки организации и разни граѓански иницијативи им се придружија на учениците, проширувајќи ги барањата така што тие сега опфаќаат и економски и социјални прашања.

Граѓаните се особено погодени од порастот на трошоците за живот и цените на горивата, додека земјоделците се незадоволни поради зголемените трошоци за производство. Извештајот, исто така, го поврзува порастот на цените на енергенсите со војната во Иран.

Групи поврзани со движењето „Жолти елеци“ (Gilets Jaunes) – кои претходно организираа масовни протести и блокади на патишта низ Франција – повторно станаа активни.

Левичарските политички партии се обидуваат да го искористат ова јавно незадоволство за да го зголемат притисокот врз администрацијата на Макрон. Со оглед на обемот на протестите и учеството на младите, повторно се повлекуваат паралели со студентските немири од 1968 година – настан што остави длабока трага врз француската политика и општество. Владата и опозицијата разменуваат обвинувања.

Насилството на улиците отвори нов фронт во политичкиот конфликт. Претставници на владата ја обвинуваат радикалната левица – конкретно партијата „Непокорна Франција“ (La France Insoumise) – за поттикнување судири и придонесување кон растечката недоверба во државните институции.

Премиерот Себастиен Лекорну ги обвини политичките противници дека ги охрабруваат младите да се спротивстават на полицијата, додека за најсериозните инциденти ги обвини крајно левичарските анархистички групи.

Жан-Лик Меланшон, лидерот на „Непокорна Франција“, ги отфрли овие обвинувања, префрлајќи ја одговорноста врз владата. Тој тврди дека постапките и неспособноста на владата го поттикнуваат хаосот, а исто така сугерира дека кризата можеби се користи како изговор за воведување построги мерки и за одвлекување на вниманието од прашањата поврзани со јавните финансии.

Конфликтот меѓу владата и опозицијата дополнително ги отежнува напорите за справување со широко распространетото незадоволство – незадоволство кое сега се прошири далеку надвор од првичните барања на студентите.

Економска криза и растечка поддршка за крајната десница

Како втора по големина економија во Европската унија, Франција се соочува и со значителни фискални притисоци. Владата се обидува да обезбеди парламентарна поддршка за буџет што вклучува кратење на трошоците и мерки за штедење – планови кои само дополнително го разгоруваат незадоволството.

Во таква клима, крајната десница, предводена од Марин ле Пен, исто така се обидува да оствари политичка корист. Според анкетите наведени во оригиналниот текст, таа се издвојува како еден од главните фаворити на претседателските избори закажани за следната пролет. Франција, според тоа, се соочува со повеќеслоен предизвик: како да го запре насилството, да одговори на оправданите поплаки на еден дел од населението и да спречи длабоката општествена криза да прерасне во уште посериозна политичка нестабилност.