Викенд посетата на Володимир Зеленски на Србија предизвика реакции низ целиот Балкан, дури и откако украинскиот претседател се врати во Киев. Посетата на Зеленски беше негова прва на српскиот претседател Александар Вучиќ, кој одби да воведе санкции од ЕУ врз Русија и одржува блиски врски со Кремљ.
Сепак, најголемо внимание привлече изјавата на Зеленски дека Украина сè уште нема да ја признае независноста на Косово, поранешна српска покраина, пишува Политико.
Според весникот, реакцијата на Приштина беше брза. Голем сино-жолт транспарент „Слободна Украина“, кој стоеше таму од 2022 година, беше отстранет од главната сообраќајница во Приштина. Градоначалникот Перпарим Рама рече дека неговите симпатии остануваат кон „луѓето кои се соочуваат со војна, насилство и прогон… почитувањето мора да биде взаемно“.
Тензиите растат
Тензиите дополнително се зголемија откако Вучиќ се закани дека Србија би можела да го пренасочи текот на реката Ибар, која тече од Србија кон Косово, како одговор на уривањето на куќите во сопственост на Срби по должината на бреговите на акумулацијата. Таквиот потег би го загрозил резервоарот што снабдува голем дел од Косово со вода, како и системот за ладење на најголемата електрана во земјата.
Во исто време, српскиот министер за надворешни работи Марко Ѓуриќ и албанскиот премиер Еди Рама се судрија на социјалната мрежа X. Рама ја обвини Србија дека е во „политички меур“ и дека одбива да го прифати фактот дека „Србија го загуби Косово одамна“.
Косово беше покраина на Србија со албанско мнозинство во поголемиот дел од 20 век. По години притисок од властите во Белград врз албанското население, следеше вооружен конфликт во 1998 и 1999 година. По тримесечна кампања на бомбардирање на НАТО, српските сили се повлекоа, а Косово беше ставено под заштита на ОН.
Косово ја прогласи својата независност во 2008 година, а до денес е признато од повеќе од 100 земји, меѓу кои САД, Велика Британија и 22 од 27-те членки на ЕУ. Со години, статусот на Косово е важна тема за рускиот претседател Владимир Путин, кој го користеше како аргумент за да ги оправда руските акции во Грузија во 2008 година и на Крим во 2014 година.
Косовскиот министер за надворешни работи Глаук Коњуфца изјави дека ги примил ставовите на Зеленски „со жалење“ и дека таквата реторика потсетува на „обидите на Русија да го претстави Косово како преседан“.
Зошто влезе во чувствителната област на Балканот?
Зошто Зеленски одлучи да се зафати со едно од најчувствителните прашања на Балканот? Еден можен одговор е оружјето, пишува Политико.
Србија сè уште произведува големи количини муниција во калибри со советски стандард, што Украина тешко може да ја добие од западните сојузници кои го користат стандардот на НАТО. Украинските сили сè уште користат хаубици и тенкови од советско производство, а Вучиќ, и покрај неговите блиски односи со Москва, е подготвен дискретно да му помогне на Киев.
„Украина е во ситуација каде што не може да се грижи за работи што одат подалеку од непосредните потреби на Украина, а Вучиќ му е поважен“, објасни Флоријан Бибер, директор на Центарот за студии за Југоисточна Европа на Универзитетот во Грац.
Зближувањето на Вучиќ со Зеленски може да се поврзе и со обид за смирување на критиките од Брисел. Лидерите на ЕУ ја осудија „експлозијата на насилство“ за време на антивладините протести во Србија, како и „падот на демократските стандарди“ во земјата.
„Тој се надева дека во наредните месеци ќе добие помалку критики за неговиот близок, барем симболично поблизок, однос со Зеленски. Вучиќ го прави ова за да има поголема преговарачка моќ со ЕУ пред можните избори во земјата“, рече Бибер.
Поддржувачите на независноста на Косово со години нагласуваат дека ова е посебен случај, а не модел за други територијални спорови. Сепак, неговиот статус останува раздорен, особено во земјите од ЕУ како Шпанија и Кипар, кои имаат свои сепаратистички проблеми и не ја признаваат независноста на Косово.
„Во зависност од тоа на која страна од оваа дебата сте, ќе имате различен поглед на тоа што значи независноста на Косово за другите конфликти и други територијални спорови низ целиот свет“, заклучи Бибер.
