Израел гласа во вторник: Изборите ќе одлучуваат за иднината на Нетанјаху и за нова влада

Во вторник, 27 октомври, Израелците излегуваат на гласање за да одлучат дали повторно ќе му ја дадат довербата на Бенјамин Нетанјаху – кој во изминатите четири години ја предводеше најдесничарската влада во историјата на земјата – или пак на власт ќе доведат коалиција од центарот, предводена од генералот Гади Ајзенкот.

Овие парламентарни избори се први во Израел по масовниот и смртоносен напад врз израелска територија, извршен од палестинското движење Хамас на 7 октомври 2023 година – настан што длабоко го трауматизираше израелското општество. Оттогаш, Тел Авив е во војна со Палестинците во Појасот Газа и на Западниот Брег, како и со Либан и Иран.

Соочен со остри критики поради неуспехот да го спречи нападот на Хамас, како и поради крајно контроверзниот план за реформа на правосудството – кој во меѓувреме привремено го суспендираше – 77-годишниот Бенјамин Нетанјаху влегува во изборната трка од ослабена позиција, и покрај гласната поддршка од американскиот претседател Доналд Трамп.

Од победата зависи и неговата слобода; тој моментално се соочува со обвиненија за корупција и други видови недолично однесување во четири одделни судски предмети – постапки кои се практично ставени во мирување поради неговиот статус на премиер. Истражувачите на јавното мислење посочуваат дека изборите ќе претставуваат голем предизвик за Нетанјаху; иако Израелците генерално ги поддржуваа војните против Хамас во Газа, Хезболах во Либан и Иран, анкетите покажуваат пад на довербата на јавноста во премиерот.

Владините политики во однос на врската меѓу религијата и државата, исто така, наидоа на противење кај многу гласачи.

По одлуката на Врховниот суд од 2024 година, со која се прогласува за незаконско ослободувањето од воена служба за ултраортодоксните Евреи („Хареди“), ова прашање продолжува да предизвикува длабоки поделби. Нетанјаху во голема мера се потпира на „партиите на Харедите“ кои се противат на задолжителната воена служба, додека опозициските кандидати се залагаат за задолжителен воен рок за сите граѓани.

Сепак, меѓу главните грижи на гласачите се и зголемените трошоци за живот, како и дипломатската изолација на Израел, која е последица на долготрајните војни. Истовремено, анкетите на јавното мислење покажуваат дека ниту еден од ривалите на Нетанјаху – кои често се во меѓусебен судир – нема јасен пат кон негово отстранување од власт.

Популарноста на неговиот главен ривал, Гади Ајзенкот – поранешен началник на Генералштабот на израелската војска – порасна во анкетите во текот на летото.

Тој се доживува како некој што е надвор од политичкиот естаблишмент – воена личност со цврсти убедувања, која се залага за бескомпромисен пристап. Со оглед на неговото скромно потекло – тој е син на имигранти од Мароко – како и фактот што го загуби својот син во војната во Газа во декември 2023 година, неговиот профил е во остар контраст со оној на Нетанјаху, кој со децении вешто се движи низ сложените текови на израелската политика.

Поранешниот премиер Нафтали Бенет останува истакната личност и значаен играч во опозицискиот блок.

Врховниот суд им дозволи на арапскиот блок и на арапската „Заедничка листа“ – кои претходно беа накратко дисквалификувани од Централната изборна комисија – да учествуваат на изборите. Три фракции настапуваат заедно како „Заедничка листа“, додека партијата „Раам“ настапува самостојно.

Според проценките, ниту десничарскиот сојуз на Нетанјаху, ниту опозициската коалиција нема да можат самостојно да обезбедат мнозинство од 61 пратеничко место – праг неопходен за непречено управување со земјата.

Анкетите на јавното мислење предвидуваат дека партијата „Ликуд“ на Нетанјаху ќе освои меѓу 18 и 35 пратенички места. Иако тоа би ја задржало како најдоминантна поединечна политичка сила, партијата би се соочила со значителни пречки при формирањето поширока коалиција.

Изборниот исход останува неизвесен бидејќи израелскиот изборен систем – заснован на речиси целосна пропорционална застапеност – го фрагментира политичкиот пејзаж и наметнува потреба од сложено градење сојузи.

Израелците ќе изберат 120 пратеници во Кнесетот, еднодомниот парламент на земјата, со мандат од четири години. Според законот, официјалните резултати мора да бидат објавени најдоцна седум дена по изборите – до 4 ноември.

Израел применува систем на пропорционална застапеност на национално ниво. Граѓаните гласаат за политички партии, а не за поединечни кандидати. Секоја партија што ќе го помине изборниот праг од 3,25% добива најмалку четири пратенички места во Кнесетот.