Европската Унија наскоро би можела да добие нова членка

Исланд ја разгледува можноста за одржување референдум за продолжување на преговорите за членство во Европската Унија уште во август оваа година, според два извори запознаени со подготовките за евентуалното продолжување на процесот на пристапување.

Референдумот првично беше планиран за 2027 година, како што вети владејачката коалиција во Рејкјавик, но рокот сега се забрзува поради зголемените геополитички тензии и промените во меѓународната средина.

Овој потег доаѓа во време кога процесот на проширување на ЕУ повторно добива на интензитет. Брисел работи на план што би можел да ѝ овозможи на Украина да стане делумен член уште следната година, додека Црна Гора затвори уште едно поглавје од преговорите минатиот месец, консолидирајќи ја својата позиција како најнапреден кандидат.

Геополитички притисоци и американски царини

Забрзувањето на исландскиот референдум се случува во контекст на одлуката на Вашингтон да воведе царински давачки за Исланд, како и изјавата на американскиот претседател Доналд Трамп (Трамп) за можната анексија на Гренланд. Дополнително внимание предизвика и шегата на Били Лонг, кандидатот на Трамп за амбасадор на САД во Исланд, кој рече дека Исланд би можел да стане „52-ра држава на САД“ и дека тој ќе биде нејзин гувернер.

Службеник на ЕУ запознаен со ситуацијата изјави дека фактот што Исланд беше споменат неколку пати во говорот на Трамп на Светскиот економски форум во Давос „сигурно го фокусираше вниманието“ на позицијата на оваа мала северноатлантска земја.

Комесарот за проширување на ЕУ, Марта Кос, која се сретна со исландската министерка за надворешни работи, Торгердур Катрин Гунарсдотир, во Брисел минатиот месец, рече дека разговорите за проширување се менуваат.

„Разговорот за проширувањето се менува. Сè повеќе станува збор за безбедност, за припадност и за зачувување на нашата способност да дејствуваме во свет на конкурентни сфери на влијание. Ова ги засега сите Европејци“, рече Кос.

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, се сретна во Брисел со премиерката на Исланд, Криструн Фростадотир, оценувајќи дека партнерството ЕУ-Исланд „нуди стабилност и предвидливост во нестабилен свет“.

Од финансиската криза до замрзнати преговори

Исланд аплицираше за членство во ЕУ во 2009 година, на врвот на финансиската криза во која пропаднаа трите најголеми комерцијални банки во земјата. Сепак, преговорите беа замрзнати во декември 2013 година, во време кога економијата на Исланд брзо се опоравуваше, додека некои економисти предупредуваа на потенцијална криза во еврозоната.

Во март 2015 година, Рејкјавик официјално побара повеќе да не се смета за кандидат за членство во ЕУ.

Денес, ситуацијата е значително поинаква. Исланд се наоѓа на стратешки исклучително важна локација во Северниот Атлантик, јужно од Арктичкиот круг. Нема сопствена војска и се потпира на членството во НАТО, како и на билатералниот одбранбен договор од 1951 година со САД.

Безбедносниот аспект, заедно со економските придобивки, влијае на растот на јавната поддршка за членство во ЕУ, според најновите анкети на јавното мислење.

Брзи преговори – но со претпазливост

Доколку граѓаните на Исланд го поддржат продолжувањето на преговорите на референдум, процесот би можел да продолжи релативно брзо. Исланд е членка на Европската економска зона и дел од Шенген зоната, и веќе применува значаен дел од законодавството на ЕУ.

Пред замрзнувањето на преговорите во 2013 година, Исланд затвори 11 од вкупно 33 поглавја од преговорите. Црна Гора, моментално најнапредниот кандидат, неодамна го надмина тој број.

Еден функционер на ЕУ рече дека „на хартија не би било премногу тешко; дури би можело да потрае и само една година“ за да се затворат сите поглавја. Сепак, упатени извори во Исланд предупредуваат дека таков рок би бил премногу амбициозен, со оглед на сложеноста на одредени прашања.

По конечното завршување на преговорите, Исланд ќе мора да одржи уште еден референдум за конечното пристапување кон ЕУ.

За разлика од многу други кандидати, Исланд – кој има петти највисок БДП по глава на жител во светот – не се приклучува кон Унијата првенствено од економски причини, туку сè повеќе од безбедносни и геополитички причини.

Исходот од евентуалниот референдум во август би можел да претставува пресвртница не само за Исланд, туку и за пошироката политика на проширување на Европската Унија, заклучува текстот на американскиот портал Политико.