Лекарите предупредуваат дека некои од најпопуларните додатоци и нивните комбинации за здравјето на мозокот би можеле да го направат спротивното – да го забрзаат неговото стареење, а во некои случаи да предизвикаат смрт.
Американците трошат повеќе од 3,56 милијарди долари секоја година на додатоци кои ветуваат поостар фокус, подобра меморија и заштита од деменција. Но, лекарите предупредуваат дека некои од најпопуларните евтини „засилувачи на мозокот“ на пазарот би можеле да го направат спротивното, дури и да го забрзаат стареењето на мозокот, па дури и да доведат до смрт.
Тројца лекари во САД сега етикетираа шест додатоци или комбинации од додатоци за кои велат дека би можеле да ги нарушат менталните способности на корисниците.
Меѓу нив се витаминот Е, за кој често се вели дека помага во заштитата на невроните, но за кој лекарите велат дека може да предизвика крварење во мозокот, а модерните додатоци за велнес ашваганда и куркума, кои се земаат за намалување на воспалението, можат да предизвикаат насобирање отпад што го оштетува мозокот.
Лекарите, исто така, предупредија да не се зема рибино масло заедно со гинко билоба и лук, за кои велат дека исто така може да го зголеми ризикот од крварење во мозокот, и да се започнува утрото со кафе и стимуланси, што го зголемува ризикот од анксиозност или мигрена кај некои луѓе. Тие предупредија да не се меша цинк и бакар, велејќи дека минералите немаат јасни придобивки за мозокот, а кратом, билка за која се вели дека го подобрува здравјето на мозокот, но за која ФДА предупреди дека го зголемува ризикот од хоспитализација.
Д-р Џеролд Флајшман, невролог во Универзитетската болница Медстар Џорџтаун, предупреди: „Општиот принцип што произлегува од литературата е дека неселективното дополнување, особено со изолирани хранливи материи во високи дози или во неурамнотежени комбинации, може да биде многу попроблематично отколку корисно“.
„Постојат ограничени докази што конкретно документираат штетни комбинации на додатоци за здравјето на мозокот, бидејќи повеќето испитувања ретко детално ги пријавуваат несаканите ефекти“.
Тој додаде, зборувајќи за здравственото списание „Параде“: „Сепак, врз основа на достапните податоци, можам да кажам дека одредени комбинации и индивидуални додатоци бараат претпазливост“.
Околу една четвртина од Американците над 50 години земаат додатоци во исхраната за мозокот, конкретно поради загриженост за когнитивен пад.
Но, тројцата лекари истакнаа дека најдобриот начин да се заштити мозокот е да се храните здраво, да вежбате, да се дружите, да спиете добро и постојано да се предизвикувате ментално, а воедно да го намалите внесот на алкохол.
Тие додадоа дека додатоците во исхраната треба да бидат само додаток на она што е наведено и дека е најдобро да се земаат откако тестот на крвта ќе покаже дека им недостасува супстанцата за која ги земаат додатоците.
Витамин Е
Проценките покажуваат дека околу еден од 10 возрасни зема витамин Е дневно за да го заштити мозокот и другите делови од телото од оштетување.
Витаминот е моќен антиоксиданс, а истражувачите велат дека може да ги неутрализира хемикалиите што инаку би ги оштетиле клетките. Дури има и некои истражувања што сугерираат дека земањето витамин Е може да ја забави лесната до умерена Алцхајмерова болест.
Но, голем преглед на 48 студии за витаминот од 2024 година, предводен од американски научници, откри дека нема конкретни докази дека може да го забави стареењето на мозокот и истражувачите, исто така, повикаа на понатамошни истражувања.
Други научници забележале дека додатоците обично содржат висока доза – околу 1.200 проценти од дневните потреби – и предупредуваат дека овие високи нивоа би можеле да го зголемат ризикот од крварење во мозокот, па дури и смрт.
Се вели дека витаминот Е може да го инхибира формирањето на згрутчувања на крвта што би го блокирале крварењето и предупредува дека ако се појави крварење, тоа би го оштетило мозокот и би предизвикало негово стареење.
Некои студии, исто така, предупредиле дека земањето додатоци на витамин Е може да го зголеми ризикот од рак на простата кај мажите, што може да доведе до третман со хормонски лекови кои исто така можат да го оштетат мозокот.
Куркума и ашваганда
Многу Американци земаат куркума и ашваганда поради тврдењата дека можат да го намалат воспалението, што исто така потенцијално би можело да ја подобри меморијата и когнитивната функција.
Но, д-р Вилијам Скот Берин, невролог на Универзитетот во Јужна Флорида, предупреди дека додатоците што содржат куркума и ашваганда, исто така, можат да доведат до натрупување на супстанции што го оштетуваат мозокот.
Двата додатоци обично се земаат во големи дози, што може да го преоптовари црниот дроб – органот што ги разградува – и да предизвика негово воспаление и помалку ефикасно работење.
Како резултат на тоа, црниот дроб се бори да ги филтрира отпадните производи од крвта, кои се насобираат и потоа можат да ја нарушат комуникацијата помеѓу невроните, предизвикувајќи симптоми кои изгледаат како когнитивен пад.
Берин рече дека несаканиот ефект не е чест, иако е пријавен во некои случаи, вклучително и кај жена во Њу Џерси која беше хоспитализирана минатата година откако зеде голема доза куркума.
Рибино масло со гинко билоба, лук или куркума
Околу еден од пет возрасни лица во САД над 60 години зема рибино масло, за кое некои студии сугерираат, меѓу другите здравствени придобивки, дека може да го подобри учењето и меморијата со обезбедување на градежни блокови за одржување на невроните.
Овие луѓе можат да земаат и гинко, направено од дрвото гинко, за кое студиите покажуваат дека може да спречи губење на меморијата, куркума или лук, што исто така може да го намали воспалението на мозокот.
Но, Флајшман предупреди дека земањето два или повеќе од овие додатоци заедно може да го зголеми ризикот од оштетување на мозокот или стареење, објави „Дејли Меил“.
„Најлошите комбинации се оние што го зголемуваат ризикот од крварење или предизвикуваат опасна стимулација. Честа ризична комбинација е висока доза на рибино масло плус гинко плус лук или куркума, особено ако лицето зема и аспирин и други разредувачи на крвта, бидејќи тоа може да го зголеми ризикот од модринки и крварење.“
Лекарите предупредуваат дека рибиното масло може да го зголеми нивото на азотен оксид во крвта, што го блокира формирањето на тромбоцити, додека гинкото, куркумата и лукот исто така можат да ги намалат овие нивоа, зголемувајќи го ризикот од крварење во мозокот. Крварењето во мозокот предизвикува оштетување што може да го забрза стареењето на органот.
„Сепак, ризикот од ова е генерално низок“, забележаа лекарите, иако ги предупредија пациентите да се консултираат со својот лекар.
Цинк и бакар
Луѓето земаат цинк за здравјето на мозокот, бидејќи може да помогне во растот на нови неврони, а бакар бидејќи може да му помогне на телото да произведува повеќе хемикалии, овозможувајќи комуникација меѓу невроните.
Овие ефекти помагаат во подобрувањето на меморијата, когнитивната функција и намалувањето на когнитивниот пад.
Но, д-р Флајшман предупреди дека нема конкретни докази дека овие додатоци го подобруваат здравјето на мозокот, истовремено предупредувајќи дека може да доаѓаат со скриени ризици.
„Иако не се особено штетни, постои ризик од минерален дисбаланс, што укажува на претпазливост со оваа комбинација.“
Додатоци на цинк често содржат 30 мг по апче, или речиси три пати повеќе од дневните потреби, додека додатоците на бакар содржат 2 мг, или два пати повеќе од дневните потреби.
Кафе со стимуланси
Кафето е исклучително популарен пијалок во САД, каде што околу три од четири луѓе го започнуваат денот со овој пијалок. Сепак, лекарите предупредија дека пиењето кафе со јохамбин, додаток кој може да ги зголеми хормоните на добро расположение во мозокот, или синефрин – додаток популарен меѓу спортистите кој може да ја подобри концентрацијата – може да го зголеми ризикот од стареење на мозокот.
Д-р Раб Кан, невролог во Нортвел Хелт, предупреди: „Друга лоша комбинација се повеќекратните стимуланси, како што се големи количини кофеин со јохамбин, синефрин или екстракт од зелен чај во големи дози, бидејќи тие можат да ја влошат анксиозноста, несоницата, палпитациите и мигрените.“
Научниците предупредуваат дека влошувањето на анксиозноста, несоницата или мигрените може да го наруши сонот, а ова е докажано дека има негативно влијание врз здравјето на мозокот.
Кратом
Се проценува дека повеќе од еден милион Американци го земаат стимулативниот кратом за ублажување на болката, подобрување на расположението и зголемување на енергијата и фокусот.
Многумина претпоставуваат дека е безбеден затоа што е направен од растение, но лекарите предупредија дека додатокот во исхраната – направен од листовите во прав од дрвото кратом – може да го оштети мозокот.
Според нив, не е пронајден безбеден во никакви медицински испитувања, додека ФДА ги предупреди луѓето да не го земаат овој додаток во исхраната, забележувајќи дека ефектот е „загрижувачки“.
Тие исто така предупредија дека, во поголеми дози, овој додаток во исхраната може да ја наруши комуникацијата меѓу нервите, зголемувајќи го ризикот од когнитивно оштетување и проблеми со расположението.
Несаканите ефекти на кратом вклучуваат сува уста, губење на тежина, гадење и повраќање, запек, оштетување на црниот дроб и висок крвен притисок.
Дали некои додатоци навистина му помагаат на мозокот?
Овие тројца лекари истакнаа дека најважните работи што треба да се направат за да се заштити функцијата на мозокот се здрава исхрана, вежбање, добар сон, дружење и ангажирање во когнитивно предизвикувачки задачи.
Тие додадоа дека одржувањето на умерен внес на алкохол и лекувањето на губењето на слухот исто така би помогнале.
Тие исто така истакнаа дека секој што е загрижен за своите ментални способности прво треба да се консултира со лекар, наместо да се свртува кон додатоци.
Севкупно, тие заклучија дека нема сигурни докази дека додатоците во исхраната на мозокот делуваат.
„Тие можат да се земаат како опционален додаток ако тестот на крвта покаже одреден недостаток. И не поинаку.“
