На четвртата годишнина од почетокот на руската инвазија на Украина, на 24 февруари 2026 година, војната не само што продолжува, туку влегува во својата петта година без јасна разврска. Додека на фронтот се водат исцрпувачки битки, последиците од конфликтот се сè повидливи во самата Русија – од економски притисок и зголемување на цените до секогаш присутни знаци на милитаризација на секојдневниот живот.
Според извештајот на Би-Би-Си од Стив Розенберг од Липецк, градовите јужно од Москва, како што е Јелетс, денес се преплавени со постери што нудат до 15.000 фунти еднократни исплати за оние што ќе се пријават да се борат во Украина. Билборди за регрутирање, мурали со слики од паднати војници и засолништа во случај на напади со беспилотни летала станаа дел од новата руска реалност.
Војна подолга од „Големата патриотска војна“
На 24 февруари 2022 година, Кремљ започна она што го нарече „специјална воена операција“ со очекување на брза и решителна победа. Наместо тоа, конфликтот трае веќе четири години – подолго од нацистичката инвазија на Советскиот Сојуз во Втората светска војна, позната во Русија како Голема патриотска војна.
Руските власти не објавуваат официјални бројки за загубите, но западните извори и независните аналитичари зборуваат за огромни жртви. Во многу градови беа подигнати споменици и беа отворени посебни парцели на гробиштата за загинатите во Украина. „Многу луѓе загинаа. Жал ми е за тие момци“, изјави за Би-Би-Си Ирина, работничка на автобуска станица во Јелец.
Во исто време, таа признава дека ѝ е тешко да сврзе крај со крај: „Сметките за комунални услуги нè задушуваат. Цените нè кршат“. Иако отворено не ја критикува војната, таа додава: „Во Големата патриотска војна знаевме за што се бориме. Сега не сум сигурна“.
Иако украинската граница е оддалечена околу 250 километри од регионот Липецк, војната се чувствува и таму. Украинските напади со беспилотни летала погодија неколку руски региони, па затоа во градовите се поставени бетонски засолништа – место кое не постоеше пред 2022 година.
Во станбените згради, подрумите се означени како засолништа, а сирените за тревога, според сведочењето на локалните жители, се огласуваат речиси секоја вечер.
Војната остави свој белег и врз симболиката. Латинските букви „V“ и „Z“, кои станаа симбол на руската операција во Украина, се појавуваат дури и во имињата на кафулињата и рестораните. Претседателот Владимир Путин минатата година рече: „Каде што стапнува руски војник, тоа е наше“, додека претходно порача дека „руските граници не завршуваат никаде“.
Економијата е под притисок
Војната е скапа. Со растот на буџетскиот дефицит и стагнацијата на економијата, руската влада го зголеми ДДВ-то од 20 на 22 проценти, наведувајќи дека дополнителните приходи ќе бидат насочени кон „одбрана и безбедност“, објави Министерството за финансии.
Малите бизниси ги чувствуваат последиците. Анастасија Бикова, сопственичка на пекара во Јелец, изјави за Би-Би-Си дека морале да ги зголемат цените поради зголемените трошоци за комунални услуги, кирии и даноци. „Ако сите ги затвориме продавниците, што ќе остане? Само сива празнина“, предупредува таа.
Сепак, и покрај економскиот притисок, дел од населението сè уште ја поддржува операцијата. „Специјалната воена операција е одлична. Само што цените продолжуваат да растат“, рече пензионерот Иван Павлович во Липецк. Тој додава дека животот би бил полесен без војната, но дека „потребна е помош“.
Дали има крај на конфликтот?
Додека војната продолжува, дипломатските напори предводени од САД се обидуваат да најдат излез. Според извештајот на агенцијата Анадолија, од почетокот на годината се одржани три рунди преговори меѓу Москва и Киев – две во Абу Даби и една во Женева.
Американскиот претставник Стив Виткоф оцени дека е постигнат „значаен напредок“, но конкретните резултати се ограничени главно на размена на затвореници.
Војна без оптимизам
Четири години по почетокот на инвазијата, руското општество изгледа уморно. Животот е поскап, безбедноста покревка, а перспективата нејасна. Многу граѓани, како што забележува Би-Би-Си, не чувствуваат дека можат да влијаат на текот на настаните – се повлекуваат во приватност и се надеваат на подобри времиња.
Војната што требаше да биде брза и одлучувачка се претвори во долготраен конфликт на исцрпување, со длабоки последици за Русија, Украина и целата европска безбедносна структура. Додека политичарите зборуваат за преговори и „реални сценарија“, на терен и во секојдневниот живот на граѓаните – војната продолжува.
