Украина станува земја на вдовици и сирачиња: „Ова е катастрофа, ниедна земја не може да опстане без луѓе“

Војната во Украина, покрај уништената инфраструктура и десетиците илјади мртви, остава и длабоки последици врз демографската слика на земјата. Како што се приближува четвртата годишнина од тоталната инвазија на Русија, стапката на наталитет е во драматичен пад, милиони ја напуштиле земјата, а сè повеќе луѓе се соочуваат со неплодност или одложување на родителството. „Тоа е катастрофа. Ниту една земја не може да преживее без луѓе. Дури и пред војната, Украина имаше ниска и нерамномерно распределена густина на населението“, изјави за CNN Ела Либанова, една од водечките демографи во Украина.

Според нејзините проценки, од почетокот на војната, Украина изгубила околу 10 милиони луѓе, или поради смрт, заминување во странство или живеење под окупација. Иако стапката на наталитет се намалувала со години, војната ја довела речиси до целосен колапс. Денес, просечниот број на деца по жена е помалку од едно, додека европскиот просек е 1,4, а американскиот просек е 1,6.

Една од оние чиј живот бил обележан со тие околности е Олена Билозерска. Таа и нејзиниот сопруг отсекогаш сакале деца, но кога започнала војната на истокот од земјата во 2014 година, двајцата отишле на бојното поле, а семејните планови морале да почекаат. Кога ја напуштила војската, имала 41 година, а лекарите ѝ рекле дека има само пет проценти шанси да забремени. „Војниците живеат ден за ден. Тие размислуваат како да ја поминат вечерта, како да добијат пари за беспилотни летала или поправки на возила. Тие не планираат за иднината“, рече Билозерска во Киев.

И покрај лошата прогноза, таа одлучила да се подложи на третман за неплодност. За време на постапката на вештачко оплодување, лекарите успеале да добијат само една јајце клетка, предупредувајќи ја дека шансите за успех се минимални. По оплодувањето, започна неизвесно чекање, а кога ембрионот се разви, се чинеше дека сè уште има надеж. Но, потоа Русија започна целосна инвазија, а Билозерска мораше да се врати на фронтот како обучен офицер. Нејзиниот ембрион остана замрзнат во клиника во Киев заедно со околу 10.000 други. „Се плашев дека клиниката ќе биде бомбардирана. Се јавив и прашав дали ембрионот е безбеден“, рече таа. Клиниката ја увери дека ембрионите се заштитени.

Директорот на клиниката „Надја“, д-р Валериј Зукин, предупредува дека војната остава сериозни последици врз репродуктивното здравје. „Сведоци сме на повеќе компликации, повеќе абнормалности и потешки бремености“, рече тој. Слични искуства потврдува и специјалистката д-р Ала Бараненко, која истакнува дека предвремената менопауза е сè почеста кај помладите жени, како и падот на квалитетот на јајце-клетките и спермата, особено кај војниците. „Стресот и условите за живот имаат огромно влијание“, рече таа.

Војната, исто така, остави зад себе илјадници семејства без родители. Се проценува дека од почетокот на инвазијата загинале помеѓу 100.000 и 140.000 Украинци, а просечната возраст на војниците е околу 43 години, што значи дека многумина ги оставаат зад себе сопружниците и децата. Во моментов, околу 59.000 деца во Украина живеат без своите биолошки родители.

Една од личните трагедии е приказната за Ирина Иванова, која дознала за својата бременост дури откако нејзиниот сопруг Павло, елитен пилот на Ф-16, починал на 12 април 2025 година. Кога родила ќерка во декември, ѝ го дала името Јустин, кое претходно го избрале заедно. „Кога првпат ја слушнав како плаче, беше како повторно да почнав да дишам“, рече таа низ солзи за CNN.

Со загуба се соочуваат и многу вдовици. Оксана Боркун, чиј сопруг почина во 2022 година, основала група за поддршка која денес собира повеќе од 6.000 членови. „Немавме деца и мислев дека ќе биде премногу болно за мене, но работата со другите ми помогна да се излекувам“, рече таа. Во исто време, околу шест милиони луѓе, претежно жени и деца, избегале од земјата, а многумина можеби никогаш нема да се вратат. „Колку подолго трае војната, толку е помала веројатноста да се вратат“, предупреди Либанова.

За Билозерска, и покрај сè, приказната имаше поинаков крај. По три години, таа се врати во Киев и реши да ја искористи својата последна шанса. „Чувствував дека тоа е мојата последна шанса“, рекла таа. На 46-годишна возраст, таа го родила својот син Павлус. Неговото средно име е Богдан, што значи „Божји дар“. „Кога ќе го земете во раце, едноставно се топите“, заклучила таа.