Утрешниот ден, 28 февруари, првата сабота од Великиот пост, во православниот свет е познат како Тодорова сабота. Ова е ден на големата победа на чистотата над лукавството, ден кога мистичните народни обичаи се преплетуваат со длабоката црковна догма.
Празникот е посветен на Светиот великомаченик Теодор Тирон, но низ народот тој е познат како господар на коњите, заштитник на лекарите и исцелител на оние што страдаат од тешки болести.
Коренот на овој празник лежи во еден од најдраматичните настани во историјата на христијанството. Во 4 век, императорот Јулијан Отпадникот, сакајќи да им пркоси на христијаните кои строго постеле, наредил сета храна на пазарите во Цариград да се попрска со крв од жртви принесени на идоли. Тој сакал на подмолен начин да ги присили верниците да го прекршат постот.
Но, тогаш се случило чудо. Свети Теодор Тирон му се јавил на архиепископот Евдоксиј и му открил што се подготвува.
„Не дозволувај народот да купува од пазарот! Нека јадат коливо – варена пченица со мед“, рекол светецот. Оттогаш, до ден-денес, пченицата (коливото) стана симбол на духовната отпорност и чистотата на постот.
Во православниот народен фолклор, Свети Тодор се замислува како моќен јавач на бел коњ. Постои верување дека во ноќта меѓу петок и сабота, кога сите спијат, низ селата поминуваат „Тодоровите коњаници“. Тие се невидливи за грешните очи, но нивниот галоп го најавува доаѓањето на пролетта.
Легендата вели дека на крајот на оваа небесна поворка секогаш јава еден коњ кој куца на едната нога. Се верува дека токму Свети Тодор јава на него, за да покаже дека Бог е со најслабите и со оние кои најмногу страдаат.
Свети Тодор е особено почитуван како исцелител од епилепсија. Старите обичаи налагаат болните на овој ден да се носат во црквите каде се читаат посебни молитви над пченицата, верувајќи дека светецот со својот меч го сече изворот на болеста.
Обичаи што секој верник треба да ги знае
Православната традиција за овој ден пропишува строги, но убави правила:
Причестување на децата: Ова е „детски ден“ во црквите. Родителите традиционално ги носат своите деца на првата причест по една недела пост. Се верува дека причеста на Тодорица им дава здравје и бистар ум на децата во текот на целата година.
Во многу православни домови се месат посни колачиња во облик на коњ или потковица. Тие се премачкуваат со мед и се делат на соседите и на стоката. Се верува дека тоа носи плодност на нивите и здравје во шталата.
Според народното верување, на Тодорова сабота жените не треба да ја мијат косата, ниту да перат облека, за „коњаниците да не им ја замрсат среќата“. Исто така, се избегнува работа со остри предмети.
Во некои краеви во православните земји сè уште опстојува обичајот на коњски трки. Оној чиј коњ ќе победи, се смета за благословен од самиот светец и неговата куќа ќе биде полна со бериќет.
Како да подготвите дома коливо за Тодорова сабота?
Ако не можете да одите во храм, православното предание вели дека можете да подготвите пченица и за дома.
Пченицата треба да биде чисто бела, убаво измиена и сварена до мекост. Се меша со мед, мелени ореви и морско оревче.
Првиот залак се јаде по молитвата, на празен стомак. Оваа „ангелска храна“ го симболизира животот кој се раѓа од смртта и вербата дека после секое искушение доаѓа сладоста на воскресението.
Утре е ден кога треба да го смириме срцето, да се помолиме за здравјето на нашите најмили и да запомниме дека после тешката прва недела од постот, Свети Тодор доаѓа да ни каже дека не сме сами.
