Словенија од 1 јануари 2026 година воведе нов работен модел наречен „80-90-100“ , кој носи значајни промени за постарите и оние работници со подолг работен стаж. Ова е дел од поширока реформа на пазарот на трудот насочена кон задржување на искусните вработени во работен однос, а воедно подобрување на рамнотежата помеѓу работата и животот.
Што значи моделот „80-90-100“?
Новиот систем вклучува три клучни елементи:
80% работно време – вработениот работи пократко работно време (на пр. четири дена во неделата или шест часа на ден),
90% плата – тие добиваат речиси целосна плата и покрај тоа што работат помалку,
100% придонеси – пензиското и здравственото осигурување се плаќаат како да вработениот работи со полно работно време.
Со други зборови, работниците добиваат повеќе слободно време без значителна загуба на приход или идни пензиски права.
Кој има право на овој режим?
Право на моделот „80-90-100“ ќе имаат:
работници над 58 години или оние со најмалку 35 години стаж. Аплицирањето не е автоматско – предвиден е договор помеѓу вработениот и работодавачот, што овозможува прилагодување кон потребите на компаниите и спецификите на работните места.
Пофлексибилни форми на работа
Вработените ќе можат да изберат како да го организираат своето скратено работно време, вклучувајќи: еден слободен ден неделно, продолжен викенд, или пократок работен ден во текот на целата недела.
Ваквата флексибилност е особено важна за физички понапорни работни места и сектори со големо оптоварување за вработените.
Зошто се воведува оваа мерка?
Словенечката влада наведува неколку клучни причини: стареењето на работната сила и недостигот на квалификувани работници, потребата за подолго задржување на искуството на постарите вработени во компаниите, намалување на боледувањата и отсуството од работа, зголемување на целокупната продуктивност.
Моделот „80-90-100“ е дизајниран како компромис помеѓу интересите на работниците, работодавачите и јавните финансии.
Колку ќе чини?
Проценките покажуваат дека новата мерка ќе има и буџетски трошок, бидејќи државата покрива дел од разликата во придонесите. Сепак, властите веруваат дека дел од трошоците ќе бидат компензирани со тоа што работниците ќе останат подолго на работа и ќе го намалат притисокот врз пензискиот систем.
Пошироко значење за регионот
Словенија е меѓу првите земји во регионот што систематски воведува ваков вид модел на работа. Искуството на земјата би можело да послужи како пример за другите европски земји, но и за земјите од Западен Балкан кои се соочуваат со слични демографски и пазарни предизвици.
Доколку биде успешен, моделот „80-90-100“ би можел да стане нова референца за идните реформи на трудот во Европа – особено во општествата кои брзо стареат и во исто време се соочуваат со недостиг на работна сила.
