Иако претседателот на САД, Доналд Трамп, бележи едно од најниските нивоа на популарност откако повторно ја презеде функцијата, Републиканската партија сè уште има реални шанси да ја задржи контролата врз Конгресот по изборите на крајот од оваа година. Причината не е само политичката кампања, туку и начинот на кој се исцртуваат изборните единици во некои федерални држави.
Во последните месеци, републиканците брзо ги редефинираат границите на изборните единици во државите каде што се на власт, а критичарите предупредуваат дека ова е систематски обид да се обезбеди политичка предност пред изборите. Во центарот на дискусијата е концептот на „геримандеринг“ – практика што е контроверзна во американската политика со децении, а која Трамп сега се обидува да ја користи во невидени размери, пишува германскиот „Шпигел“ во детална анализа.
Претставничкиот дом на САД има 435 членови, а секој од нив се избира во една изборна единица со користење на мнозински систем. Победник е кандидатот што ќе освои најмногу гласови во својот округ.
Федералните држави се должни да формираат изборни единици со приближно еднакво население, но начинот на кој ги цртаат своите граници во голема мера им е оставен на локалните власти. Тука се појавува просторот за политичка манипулација.
Ако владејачката партија ги црта границите на изборните единици на начин што ги зголемува сопствените изборни шанси, Американците го нарекуваат тоа „геримандеринг“. Терминот датира од 19 век, кога гувернерот на Масачусетс, Елбриџ Гери, одобри изборна мапа на која еден округ, поради својата необична форма, личеше на саламандер.
Границите на изборните единици обично се менуваат на секои десет години по пописот. Овој пат, ситуацијата е поинаква – голем број федерални држави одлучија да ги променат во средината на деценијата.
Според Шпигел, Трамп беше тој што ги охрабри републиканските гувернери и законодавци да ја искористат оваа можност за да го зголемат бројот на безбедни републикански места.
За американскиот претседател, ова е од големо политичко значење. Ако републиканците го задржат мнозинството и во Претставничкиот дом и во Сенатот, Трамп ќе може да ги спроведе своите политики без сериозен отпор од Конгресот, и покрај намалената поддршка кај гласачите.
Мајкл Ли, експерт за изборно право во Центарот за правда „Бренан“ во Њујорк, предупредува дека американскиот систем е фундаментално различен од оној во повеќето други западни демократии.
„Во Велика Британија или Канада, границите на изборните единици ги одредуваат независни комисии. Во САД, оваа работа најчесто ја вршат политичарите во државните парламенти“, рече тој.
Тој додава дека таков систем отвора простор за манипулација.
„Наместо гласачите да ги избираат политичарите, политичарите ги избираат своите гласачи.“
Последиците од таков систем можат да бидат драматични.
На пример, партија која ќе освои околу 40 проценти од гласовите, во зависност од тоа како се исцртани изборните единици, би можела да освои две од пет места, ниту едно, па дури и три места и покрај тоа што има помалку гласови од својот противник.
Ваквите сценарија не се само теорија. На изборите за Конгрес во 2012 година, демократите освоија околу 1,3 милиони гласови повеќе од републиканците, но републиканците сепак го задржаа мнозинството во Претставничкиот дом, 234 наспроти 201.
Најголемиот пример за ново прераспределување се случува во Тексас.
Минатата година, Трамп побара од републиканскиот гувернер Грег Абот да ги прецрта изборните окрузи за да ѝ даде на Републиканската партија дополнителни пет места.
„Со едноставна прераспределба, можеме да добиеме уште пет места. Тоа ни припаѓа нам“, рече Трамп.
Републиканците веќе имаа значително водство во таа држава. На изборите во 2024 година, тие освоија околу 58 проценти од гласовите, што им донесе 25 од вкупно 38 парламентарни места. Новиот план би можел да го зголеми нивниот број на мандати на дури 30.
