Почнува магијата на древните обичаи со карневали, маски, костими, оган и прошка!

Во пресрет на верскиот празник Прочка, кој му претходи на големиот велигденски пост, различни градови и места во Македонија ја будат вековната традиција на карневали, обреди, маскирања и симболични огнови – ритуали што ја спојуваат религиозната смисла на прошката со фолклорните обичаи од претхристијанско време.

Овие манифестации не се само забавни настани; тие се жива мрежа што ја поврзува заедницата со нејзиното минато, со празничните циклуси и со колективната меморија на локалните заедници. Во различни делови на земјата – од источниот крај до централната и јужната македонска регија – традицијата на маскирање за Прочка добива свое уникатно локално обликување.

Еден од најзначајните и најстарите карневалски обичаи поврзани со Прочка е Прилепскиот карневал „Прочка“, каде што централно место заземаат традиционалните групи на „Прилепски мечкари“. Овие маскирани фигури, кои се карактеристични со своите сурови маски од кожа и ѕвонци, се неизоставен симбол на празникот, сметајќи дека ја носат моќта да ги „бркаат злите духови“ и да ја поврзат заедницата со древните ритуали за прочистување. Маската на мечкарите е прогласена за нематеријално културно наследство и е препознатлива и надвор од македонските граници. Оваа година, карневалот го доживува своето 25. јубилејно издание, а самата маска „Прилепски мечкари“ одбележува 100 години традиција, што придонесува Прилеп да биде позициониран како еден од значајните карневалски центри во Европа.

Карневалската магија започнува утре, а свеченостите ќе завршат на 23 февруари, на Чист понеделник – почетокот на велигденскиот пост – со традиционален заеднички ручек во манастирот „Св. Ѓоргија“ во Присад, во организација на Здружението „Прилепски мечкари“. Во четирите дена ќе има дефиле на маски, изложби на рачно изработени костими, театарски и улични настапи, а централниот карневалски марш води низ булеварите на градот. Повеќе од 500 учесници од Македонија и странство ќе учествуваат со групни и индивидуални маски, создавајќи спектакл што ја привлекува и домашната и меѓународната публика.

Овие обичаи не се ограничени само на Прилеп. Струмичкиот карневал, кој започна вчера со свечено преземање на „клучот од градот“ од страна на карневалџиите, е современа, но длабоко вкоренета манифестација што го слави доаѓањето на велигденскиот пост преку забава, музика и маскирани поворки.

Градоначалникот на општина Струмица, Петар Јанков, им го предаде клучот од градот на карневалџиите и со тоа започна најновото издание на Струмичкиот карневал 2026, проследен со насмеани лица, забава, традиција и маски на градскиот плоштад. Програмските активности на Струмичкиот карневал 2026 ќе се одржуваат од 18 до 25 февруари, а главната интернационална карневалска поворка ќе се одржи на 21 февруари.

– Деновиве нè очекува интересна програма организирана од карневалскиот одбор и поддржана од Општината. Се надевам дека ова карневалско издание ќе биде едно од најуспешните и им посакувам добра забава и пријатна атмосфера на сите учесници во ова наше струмичко карневалско чудо – рече градоначалникот Јанков во своето обраќање.

„Сусурига“ во Крива Паланка, пак, е друго живо славење на празникот Прочка, со богата програма на обредни групи, традиционални костими, ѕвонци и огнови што ја доловуваат магијата на древните обичаи за прочистување и благосостојба.

Крива Паланка, на 21 февруари, повторно ќе живее во ритамот на вековната традиција, преку манифестацијата „Сусурига 2026“, која со години го негува автентичниот обичај на маскирање и палење оган во чест на празникот Прочка.

Во духот на прошката, заедништвото и обновувањето, градскиот плоштад ќе биде место каде што ќе се сретнат генерациите, обединети околу живата традиција што се пренесува од колено на колено. Маскираните поворки, богатите обредни елементи и симболичниот оган ќе создадат силна и впечатлива слика за културниот идентитет на Крива Паланка – препознатлив, достоинствен и жив.

Програмата на манифестацијата започнува во 12:00 часот со дефилето од плоштадот „Карпошово востание“, додека централниот настан ќе се одржи на градскиот плоштад во 12:30 часот.

Пред присутните ќе се претстават бројни фолклорни и обредни групи од земјата и од регионот, кои преку традиционални костими, автентични маски, ѕвонци и обредни игри ќе ја доловат магијата на древните обичаи. Учесници во годинашното издание се: Здружението „Странчинарски игри“ од село Мокриево (Општина Ново Село), „Ратевски Бамурци“ од село Ратево (Општина Берово), суроварската група од село Вискјар (Перник, Бугарија), „Џоломари“ од село Манастирец (Општина Росоман), како и домашните културно-уметнички ансамбли „Карпош“ и „8 Октомври“ од Крива Паланка.

Во сите овие прослави се препознава едно заедничко ткаење: маската и огнот како симболи на отпорност, прочистување и социјална обнова споени со религиозниот контекст на празникот Прочка. Овие обичаи опстојуваат бидејќи им даваат на луѓето конкретен начин да учествуваат во заедничката историја и во културното наследство, претворајќи ги карневалските денови во време на забава, заедништво и зачувување на традицијата – вредности што се одржуваат и се пренесуваат од колено на колено.

(С. Бл.)