(Интервју) Благојче Наумоски: Треба да развиваме ликовен јазик кој е локално вкоренет и глобално релевантен

– Да се има самостојна изложба во галерија како што е „Галери МЦ“ во Њујорк значи вклучување во сложен систем на симболички и професионални вредности што ја надминува индивидуалната презентација. За уметник кој доаѓа од Македонија, тоа е можност за проширување на видливоста на сопствената практика и за афирмација на пошироката културна сцена од која произлегува. Во академска смисла, изложбата функционира како форма на истражувачка презентација. Таа не е само визуелен настан, туку и простор за теоретска комуникација и критичка размена, вели Наумоски, кој по самостојната изложба лани во Њујорк, годинава ќе се претстави и во „Прима Центар“ во Берлин

Благојче Наумоски е познат македонски академски уметник и професор, кој со својот ликовен израз, истражувачка работа и начин на презентација, го привлекува вниманието на пошироката публика и на љубителите на уметноста не само во државата туку и надвор од нејзините граници. Како член на групата Арт И.Н.С.Т.И.Т.У.Т активно учествува во сите нејзини проекти, а дел е и од колективот АД АКТА. Во Друштвото на ликовни уметници на Македонија (ДЛУМ) членува од 2007 година, а во 2009 станува магистер од област сликарство. Моментално е вонреден професор и декан на Факултетот за арт и дизајн при Европски универзитет – Скопје, каде што своето искуство го пренесува на помладите генерации. Неговите дела се претставени во Берлин (Германија), Њујорк (САД), Љубљана (Словенија), Париз (Франција), Хаифа (Израел), Прага (Чешка), Виена (Австрија), Отава (Канада)… има учествувано на повеќе ликовни колонии, а реализирал и преку дваесет самостојни и повеќе групни изложби.

Кон крајот на минатата година, се претставивте во „Галери МЦ“ во Њујорк со изложбата „Геометрија на материјата“. Дали слегнаа впечатоците и како гледате на Вашето претставување од оваа временска дистанција, дали сте задоволни од интересот на тамошната публика и од самата организација на изложбата од страна на домаќините?

Со одредена временска дистанција, искуството со изложбата „Геометрија на материјата“ во „Галери МЦ“, Њујорк, се кристализира како значаен момент во мојата професионална биографија. Во моментот на самото отворање доминираше непосредната динамика на настанот – средби, разговори, реакциите на публиката – но денес, тоа го согледувам како поширок процес на позиционирање на мојата работа во интернационален контекст. Изложбата овозможи мојата истражувачка линија, која се занимава со редукција на формата и со анализа на просторната материјалност преку геометриска апстракција, да влезе во дијалог со публика која ја чита уметноста низ различни културни и теоретски перспективи. Интересот беше фокусиран не само на визуелниот аспект туку и на концептуалната рамка — прашањата за односот меѓу материјата, структурата и перцепцијата. Организацијата од страна на домаќините беше професионална и институционално артикулирана, што овозможи изложбата да функционира како целосно осмислен настан со јасна комуникација и контекстуализација, а тоа значително придонесе за нејзината рецепција.

Што значи да се има самостојна изложба во еден ваков простор за уметник од Македонија и дали воспоставивте професионална соработка за во иднина?

Да се има самостојна изложба во ваква галерија значи вклучување во сложен систем на симболички и професионални вредности што ја надминува индивидуалната презентација. За уметник кој доаѓа од Македонија, тоа претставува можност за проширување на видливоста на сопствената практика и за афирмација на пошироката културна сцена од која произлегува. Во академска смисла, изложбата функционира како форма на истражувачка презентација — таа не е само визуелен настан, туку и простор за теоретска комуникација и критичка размена. Контактите воспоставени таму отворија можности за идни разговори околу изложбени и образовни иницијативи, како и потенцијални соработки што би се реализирале преку институционални и академски канали. Овој вид интернационална комуникација го гледам како долгорочен процес на градење културен капитал и професионални мрежи, а не како изолиран настан.

Дали продолжувате и понатаму со геометриска апстракција по која сте препознатливи или, пак, размислувате за нов уметнички израз?

Геометриската апстракција останува суштинската методолошка рамка на мојата практика, бидејќи ја третирам како аналитички инструмент за истражување на односите меѓу форма, простор и материја, а не како стилска константа што се повторува. Таа овозможува деконструкција на видливите структури на реалноста и нивно реартикулирање преку конструктивистички принципи на редукција, ритам и структурна логика. Во таа смисла, моето истражување продолжува, но во насока на медиумско и просторно проширување. Следната изложба, „Бруталист“, што ќе се реализира во „Прима Центар“ во Берлин наесен, ќе биде поставена како инсталација од објекти. Со тоа се задржува конструктивистичката рамка на геометризмот како концептуална основа, но се преместува во сосема поинаква конотација и медиумска артикулација — од површинска визуелна структура кон просторна, материјално присутна форма што директно комуницира со архитектонскиот контекст и со перцепцијата на гледачот. Затоа, наместо промена на уметничкиот јазик, би рекол дека станува збор за негова трансформација и проширување — премин од геометриската апстракција како визуелен систем кон нејзино доживување како просторна и телесна ситуација, што претставува природен развој на моето досегашно истражување.

Какви се Вашите планови за претставување годинава и дали веќе работите на нова изложба?

Моите планови за претставување во текот на оваа година се во значителна мера насочени кон проекти надвор од земјата, што ги гледам како продолжување на интернационалната комуникација на мојата практика. Во моментов, работам на неколку концептуални подготовки и координации поврзани со изложбени иницијативи, при што фокусот е на развивање на дела што ја продлабочуваат просторната и материјалната артикулација на геометриските структури.

Најзначајниот настан во овој циклус ќе биде моето претставување во „Прима Центар“ во Берлин, каде што по подолг временски период — односно по 2010 година — повторно ќе изложувам. Ова враќање го доживувам не само како континуитет на професионалната релација со тој контекст туку и како можност за ново читање на мојата работа во друга временска и концептуална перспектива. Изложбата ќе претставува важен сегмент од тековниот развој на моето истражување, особено во однос на инсталациската и објектна артикулација на геометриските принципи, и очекувам таа да функционира како клучна референтна точка во мојата активност оваа година.

Со оглед на тоа дека сте веќе етаблиран уметник, но и професор и декан на Факултетот за арт и дизајн при Европскиот универзитет Скопје, што е она што како Ваше искуство сакате да им го пренесете на студентите?

Како декан и професор на Факултетот за арт и дизајн при Европскиот универзитет Скопје, мојата улога е повеќеслојна: да им пренесам на студентите технички вештини, но пред сè, критичка и концептуална рамка за размислување за уметноста. Настојувам да ги охрабрам да ја гледаат уметничката практика како истражувачка дисциплина — простор каде што секое дело е резултат на размислување, експериментирање и дијалог со поширокиот културен контекст. Моето лично искуство како автор кој се позиционира на меѓународната сцена е од особено значење тука: го покажува значењето на континуитетот, дисциплината и упорноста, како и потребата за развивање сопствена јасна концептуална рамка.

Исто така, сметам дека е важно студентите да разберат дека уметничкиот процес не е изолиран акт – тој бара свест за контекстот во кој функционираат делата, отвореност кон критика и спремност да се влезе во дијалог со различни теории, медиуми и културни простори. Во таа смисла, мојот стремеж како педагог е да ги поттикнам да станат автономни мислители, но и одговорни учесници во културната сцена, способни да го артикулираат сопствениот јазик и истражувачка логика.

Каков е интересот на младите за уметност и дизајн и сметате ли дека македонската ликовна сцена (кога се работи за новите генерации) има потенцијал да се носи со современите ликовни текови во светот?

Интересот на младите за уметност и дизајн е видливо присутен, но се трансформира во согласност со современите медиумски, технолошки и социјални промени. Новите генерации размислуваат интердисциплинарно, експериментираат со различни медиуми и имаат потенцијал да ги интегрираат локалните искуства со глобалните тенденции. Сметам дека македонската ликовна сцена, особено преку младите автори, поседува капацитет да се носи со современите текови во светот, но тоа бара систематска поддршка – од образование, институционална инфраструктура и меѓународна мобилност до менторство и критичка размена.

Важно е да се создаде средина во која младите уметници не само што ќе бидат информирани за глобалните текови туку и ќе имаат можност активно да придонесуваат кон нив, да учат од дијалогот и критиката и да развиваат јазик кој е истовремено локално вкоренет и глобално релевантен. Во оваа смисла, потенцијалот постои, и мојата цел како педагог е да им помогнам на студентите да го препознаат и да го реализираат овој потенцијал, градејќи културен контекст кој е витален, критички и динамичен.

Даниела ТРАЈКОВСКА