Заборавете на едноставната поделба на „чучулиги“ и „бувови“. Нова голема студија покажува дека нашите навики на спиење се многу посложени, а врската помеѓу раното станување и подоброто здравје не е толку јасна како што се мислеше претходно.
Никој не е погласен од ранобудниците кои се фалат со своето утринско џогирање пред работа. Од друга страна, ноќните бувови често се гордеат со својата продуктивност во раните часови додека сите други спијат.
Сепак, нова студија објавена во списанието „Nature Communications“ сугерира дека работите не се толку црно-бели. Наместо само два табора, научниците тврдат дека всушност постојат пет „подтипови“ на луѓе кои спијат, дефинирани според деловите од денот кога луѓето се чувствуваат најбудни или најподготвени за спиење, објавува „Т портал“.
И додека претходните истражувања ги поврзуваа навиките на „ноќните птици“ со полошо здравје на срцето и ментални проблеми, и го сметаа раното станување како рецепт за благосостојба, најновите откритија од тим од Универзитетот Мекгил во Канада го доведуваат тоа во прашање. Тие укажуваат дека врската помеѓу вашата рутина на спиење и вашето здравје е посложена отколку што мислите.
Пет типа на спијачи
Користејќи снимање на мозокот, прашалници и медицински картони на повеќе од 27.000 возрасни лица, истражувачите идентификуваа пет специфични подтипови, секој со свои ризици и придобивки:
Подтип 1: Когнитивно способна ноќна птица
Овој модел на спиење е карактеристичен за „ноќните птици“ кои, и покрај тоа што одат на спиење доцна, покажуваат подобри когнитивни перформанси од сите други групи.
Сепак, овој тип често има тешкотии со регулирањето на емоциите. Поврзан е со ризични животни навики како што се брзо возење, прекумерна употреба на мобилни телефони, консумирање алкохол и пушење. Интересно е што овој профил често се поврзува со фактори на животниот стил како што се живеење со деца и намалено изложување на сончева светлина.
Подтип 2: Неактивна ноќна птица
Втората група ноќни птици има помалку поволен профил. Поврзан е со играње видео игри, пониски приходи и помало учество во спорт или физичка активност.
Овој подтип често се совпаѓа со пушење, депресија и варијабли поврзани со кардиоваскуларни ризици или болести. За разлика од првата група, тука нема когнитивна предност за да се компензираат ризиците.
Подтип 3: Успешно станување рано
Ова е класичната слика за „здраво станување рано“. Се поврзува со високо образование, непушење, ретко консумирање алкохол и помалку преземање ризици.
Луѓето во оваа група имаат најмалку здравствени проблеми во целина. Сепак, не е сè совршено – тие се посклони кон нервоза и прекумерна грижа, иако немаат други значајни проблеми со регулирање на емоциите.
Подтип 4: Депресивно станување рано
Овој подтип директно го разбива митот дека раното будење е секогаш здраво. Почесто е кај жените и е силно поврзано со симптоми на депресија, земање антидепресиви, менструални нарушувања и пониски нивоа на тестостерон.
Иако се будат рано, овие лица не ги уживаат истите придобивки како оние во третата група, докажувајќи дека самиот чин на будење рано не е гаранција за ментално здравје.
Подтип 5: Ризична ноќна птица
Третиот ноќен модел е доминантен кај мажите и носи специфични физички ризици. Поврзано е со кардиоваскуларни проблеми, ќелавост и заболувања на простатата.
Оваа група е посклона кон пиење алкохол, пушење, употреба на канабис, ризично однесување, депресија и висок крвен притисок. Тие исто така имаат покачени нивоа на тестостерон.
Што значи ова за вашето здравје?
Водечкиот автор на студијата, Ле Џоу, докторски кандидат на Универзитетот Мекгил, го користи терминот „биолошка разновидност“ за да ги опише овие наоди. Со други зборови, секој е различен и не постои совршена рутина за спиење што функционира за секого.
„Овие подтипови не се дефинирани само според времето кога ќе си легнете или ќе се разбудите“, додава Данило Бздок, вонреден професор на Мекгил, додавајќи дека „тие одразуваат сложена интеракција на генетски, еколошки и фактори на животниот стил“.
Студијата откри дека, спротивно на популарното верување, ноќните птици (подтип 1) може да бидат когнитивно супериорни, додека некои ранобудници (подтип 4) може да бидат изложени на висок ризик од депресија.
Колку сон навистина ви е потребен?
Според Медицинскиот факултет Харвард, просекот е околу осум часа, но може да варира од шест до девет.
Најдобриот тест е едноставен: ако се разбудите чувствувајќи се одморени, имате енергија и добро функционирате во текот на денот, веројатно ќе спиете доволно, без оглед на тоа што вели вашата паметна нараквица.
Со оглед на тоа што се чини дека нашата рутина на спење делумно е вкоренета во генетиката, експеритите советуваа да дејствуваме во согласност со телото, а не против него. Ако сте природно ноќна птица, форсирањето строг утринскир аспоред можеби нема да биде пријатно, но доследноста може да помогне.
Да се има доследно време на одење на спиење и будење е едно од најдобрите нешта кои можете да ги направите, не само за сонот туку и за здравјето, истакнува Емили Каподилупо, ескпертка за истражување на податоци. Тоа го намалува воспалението и ризикот од дијабетес тип 2.
За оние кои сакаат да бидат будни наутро, клучот е во светлоста.
„Тоа може да виде едноставно како отворање на ролетните наутро и пуштање на сонцето да ви го озари лицето“, советува Каподилупо и додава дека „сончевата светлост го подобрува расположението и му кажува на вапиот циркадијален ритам дека е време за будење“.
