Американската глад за Гренланд го распаѓа НАТО: Доналд Трамп би можел да го добие островот, а да го изгуби континентот

Американската глад за Гренланд создава експлозивен спор во рамките на НАТО. Претседателот Доналд Трамп, лут од отпорот на европските сојузници на неговите напори за анексија на автономната данска територија, на 17 јануари изјави дека ќе воведе царини од 10 проценти на увозот од осум европски земји кои испратија војници таму два дена претходно. Европските лидери изјавија дека нема да бидат заплашени.

Во збунувачка објава на социјалните мрежи, Трамп ги обвини сојузниците дека создале „многу опасна ситуација за безбедноста, сигурноста и опстанокот на нашата планета“. Тој рече дека царината од 10 проценти ќе се зголеми на 25 проценти во јуни и ќе остане на сила „додека не се постигне договор за целосно купување на Гренланд“, пишува Економист.

На разговорите меѓу американските и данските претставници минатата недела не се постигна договор. Додека илјадници жители на Гренланд и Данци излегоа на улиците за да кажат дека територијата „не е на продажба“, европските лидери реагираа луто на заканата од царини.

„Никакво заплашување или закана нема да влијае врз нас, ниту во Украина ниту на Гренланд“, рече францускиот претседател Емануел Макрон.

Шведскиот премиер Улф Кристерсон испрати слично пркосна порака: „Нема да дозволиме да бидеме уценувани“.

Британскиот премиер Кир Стармер ја нарече заканата од американски царини „целосно погрешна“.

Лидерите на ЕУ ветија дека ќе се консултираат и ќе одговорат.

Ризикот за НАТО е огромен. „Ако САД одлучат воено да нападнат друга земја од НАТО, тогаш сè ќе престане“, изјави данската премиерка Мете Фредериксен на 5 јануари. „Тоа го вклучува НАТО, а со тоа и безбедноста по Втората светска војна“, додаде таа.

Споровите меѓу членките на НАТО не се непознати. Од 1950-тите до 1970-тите, Велика Британија и Исланд водеа таканаречени „бакаларни војни“, при што исландските бродови отворија оган во 1975 година. Позначајно е што Турција го нападна Кипар претходната година, доведувајќи го во директен конфликт со грчката армија на Кипар и некои грчки трупи. Грција одговори со повлекување од интегрираната воена команда на НАТО за шест години. Во 1996 година, грчки борбен авион собори турски воен авион над Егејското Море. И во 2020 година, турски воен брод таргетираше француска фрегата на радарот за контрола на оган во Медитеранот, во услови на тензии околу либиската граѓанска војна.

Овие престрелки имаа мало долгорочно влијание. Заканата на САД за Гренланд е многу посериозна бидејќи Америка останува политички и воен столб на НАТО. Американски генерал служи како Врховен командант на сојузничките сили за Европа (SACEUR) 75 години. Одбранбените планови на НАТО за Европа, вклучително и Гренланд, беа изготвени од последниот SACEUR, Крис Каволи, и вклучуваат висок степен на американско вклучување. Американски офицери се на чело и се присутни во секоја голема команда. И без американските воздушни сили и разузнавачки капацитети, силите на НАТО би имале многу потешкотии да ја одбијат руската агресија и со значително поголема цена.

Доколку Америка го анектира Гренланд, без разлика дали со правен акт или со сила, кризата што ќе произлезе од тоа ќе ја поткопа европската доверба во Член 5, клаузулата за заемна одбрана на алијансата. Трамп честопати ја доведуваше во прашање таа одредба. Европската доверба сега е доведена во прашање. Ако беше подготвен да распарчи една европска земја, зошто би ѝ помогнала на друга што Русија ја распарчува?

Големо прашање би била иднината на американските сили и бази на континентот. Многу европски земји би сакале да ги задржат како безбедносна мрежа, без оглед на какви било арктички авантури. Други би можеле да ја видат заканата од нивно отстранување како лост врз Американците. На Америка би ѝ било исклучително тешко да проектира воена моќ во Африка и Блискиот Исток без пристап до европските бази како Рамштајн, огромен центар во Германија. Американското запленување на танкер за нафта на пат кон Венецуела на 7 јануари, на пример, зависеше од пристапот до британските аеродроми и бази, како и од неодредена поддршка од Данска. Впрочем, способноста на Америка да ги следи и да се спротивставува на заканите на Арктикот, наводно главната причина за нејзината желба за Гренланд, зависи од соработката на Гренланд, Исланд, Велика Британија и Норвешка, меѓу другите сојузници на НАТО, пишува Економист во анализата.

Во случај на ненадеен распад, Велика Британија би можела да се соочи со криза во своите капацитети за сигнално разузнавање, нуклеарно одвраќање и идните подморнички сили. Многу европски воздухопловни сили нема да можат целосно да го користат Ф-35, нивниот најнапреден борбен авион, без пристап до американските комуникации, насочување на податоци и муниција. Тоа би можело да ги принуди да усвојат повоздржан пристап.

Европските лидери би можеле да се најдат заглавени помеѓу јавниот гнев – 62 проценти од Германците рекле дека ја поддржуваат помошта на Данска во нејзиниот конфликт со Америка – и вистинската зависност.

НАТО е премногу комплексен за да се распадне преку ноќ. „Влијанието врз алијансата нема да биде веднаш“, тврди Џули Смит, пратеничка на Џо Бајден во НАТО. „Не би очекувала голема најава дека алијансата официјално се затвора. Постои свет во кој алијансата би продолжила да функционира, но без фундаменталната доверба што е основа на НАТО од неговото основање пред околу 75 години“, додава таа.